وداع با پیکر نخستین مترجم منشور کوروش در تهران

مراسم تشییع و وداع با پیکر استاد عبدالمجید ارفعی با حضور علی‌اکبر صالحی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و چهره‌های فرهنگی در مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی تهران برگزار شد. این استان زبان‌های باستانی چهارشنبه ششم اسفندماه ۱۴۰۴ در ۸۶ سالگی بر اثر بیماری نارسایی ریوی دار فانی را وداع گفت.

کد خبر: ۱۳۶۰۱۵۳

تاریخ: ۰۸ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۹:۴۱

به گزارش تابناک به نقل از ایرنا، پیکر این استاد زبان‌های باستانی و مترجم منشور کوروش بدرقه شیراز می‌شود و در محوطه آرامگاه حافظ (حافظیه) به خاک سپرده خواهد شد.

علی‌اکبر صالحی، سیدمصطفی محقق داماد، کاظم موسوی، احمد مسجدجامعی، ژاله آموزگار، علی بلوکباشی، مهدی حجت و برخی دیگر از چهره‌ها و شخصیت‌های فرهنگی در مراسم تشییع و وداع با پیکر عبدالمجید ارفعی حضور داشتند.

رئیس مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی در این مراسم گفت: امروز روزی غم‌انگیز و اندوه‌بار برای فرهنگ و تمدن ایران زمین به شمار می‌رود، امروز ایران یکی از فرزندان دانشمند به دلبسته فرهنگ خود را از دست داد و ما اکنون به سوگ این استاد نشسته‌ایم. او مردی بزرگ بود که همه عمر  کوشش خود را برای شناخت ایران باستان به کار برد. زنده‌یاد دکتر عبدالمجید ارفعی، استاد برجسته و ممتاز زبان‌ها و فرهنگ ایران باستان و مترجم فرمان کوروش، با این دنیا وداع کرد.

سیدمحمدکاظم موسوی بجنوردی اظهار کرد: استاد ارفعی از دیرباز تلاش کرد که صلاحیت‌های علمی را برای شناخت ایران باستان بنابر کهن‌ترین متون و نقوش و کتیبه‌ها و گل‌نوشته های برجای مانده از سده‌های بسیار دور جمع‌آوری کرد و دستاوردهای علمی خود در جهان علم و به عشق هم‌میهنان به نمایش گذاشت.

موسوی برخی دستاوردهای علمی عبدالمجید ارفعی را اینگونه توضیح داد و افزود: ترجمه فرمان کوروش از زبان اکدی به فارسی، بارها در سلسله انتشارات این مرکز منتشر شده است، این ترجمه هدیه ارزشمندی است که این استاد بزرگوار به همه ایرانیان تقدیم کرد. همچنین ترجمه گل‌نبشته‌ها و الواح تخت جمشید از دیگر آثار درخشان دکتر رافعی است که شامل اسناد ارزشمند و مهمی از زمان ایران باستان بود

وی به همکاری و همراهی مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی برای انتشار آثار پرفسور ارفعی اشاره کرد و یادآور شد: خوشحالم که آثار این استاد بزرگ منتشر شده است. وی از اعضای علمی شورای مرکزی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی بود اما افسوس که وضع سلامتی او اجازه نداد که از حضور او بیشتر برخوردار باشیم. فقدان این دانشمند را نخست به خانواده، همسر و فرزندان سوگوار او و سپس به جامعه علمی کشور و به همه دلبستگان فرهنگ و تمدن ایران تسلیت می‌گویم.

ارفعی در جوارِ حافظِ بزرگ آرام گیرد

جبرئیل نوکده رئیس کل موزه ملی ایران و باستان‌شناس با شعری از رودکی سخنانش را آغاز کرد و گفت: از شمارِ دو چشم یک تن کم/ وز شمارِ خرد هزاران بیش نخستین بار نام وی را در کلاس درس «مبانی باستان‌شناسی» از زبان زنده یاد صادق ملک‌شهمیرزادی در دانشگاه تهران در مهرماه  سال ۱۳۷۰ شنیدم. آن روز سخن از «زبان‌های خاموش» بود و استاد با افتخار از شخصیتی ایرانی یاد کرد که یکی از کهن‌ترین زبان‌های خاموش، یعنی زبان ایلامی، را می‌دانست و از دانشگاهی معتبر، زیر نظر یکی از برجسته‌ترین متخصصان زبان‌های باستانی، زنده‌یاد ریچارد هلک، فارغ‌التحصیل شده بود. در کنار این افتخار علمی، از دشواری‌های زندگی آن پژوهشگر نیز گفت؛ از اینکه با وجود تخصص کم‌نظیرش، ناگزیر بود برای گذران زندگی در حوزه‌ای دیگر فعالیت کند. همان روایت کوتاه، تصویری ماندگار و عمیق از او در ذهنم ساخت.

این باستان‌شناس با اشاره به همکاری‌هایی که با ارفعی داشت، ادامه داد: در سال ۱۳۷۵، در پروژه کاوش چُغابنوت خوزستان به سرپرستی استاد دکتر عباس علیزاده، افتخار آشنایی با ایشان را یافتم. استاد ارفعی در سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ در بخش کتیبه‌های باستانِ موزه ملی ایران مشغول به کار بود و خدمات ماندگاری از خود بر جای گذاشت. هرچند پس از سال ۱۳۸۲ با او نامهربانی‌هایی شد، اما هیچ‌گاه از مهر و مسئولیت‌پذیری او کاسته نشد؛ همواره با خوش‌رویی به پرسش‌های موزه پاسخ می‌داد و هر کمکی را با بزرگواری انجام می‌داد. وی از چهره‌های موثر در روند بازگرداندن گل‌نبشته‌های باروی تخت‌جمشید از دانشگاه شیکاگو به میهن بود؛ اقدامی ارزشمند که نام او را در تاریخ پاسداشت میراث فرهنگی ایران ماندگار ساخت.

او افزود: نام این استاد بزرگ در حافظه تاریخ جهان باستان زنده خواهد ماند؛ چراکه او به دوره‌ای اشراف داشت که ریشه‌های فرهنگ ایرانی در آن نهفته است: دوره ایلام؛ دوره‌ای که سنگ‌بنای شکل‌گیری امپراتوری هخامنشی شد و افق تازه‌ای به جهان ایرانی بخشید. بی‌تردید تاریخ جهان بدون مطالعه تاریخ هخامنشی ناقص است و این مطالعه نیز بدون بهره‌گیری از داده‌های گل‌نبشته‌های هخامنشی کامل نخواهد بود؛ داده‌هایی که نام عبدالمجید ارفعی با آنها پیوندی ناگسستنی یافته است.

نوکده درباره رفتار و اخلاق ارفعی، بیان کرد: متانت، ادب و لبخندهای آرام و همیشگی استاد هرگز از خاطرم نمی‌رود. او به‌راستی دانشمندی ایرانی، فروتن و بزرگ بود؛ انسانی که دانش را با اخلاق درآمیخته بود.

رئیس کل موزه ملی ایران باردیگر فقدان ارفعی را تسلیت گفت و ادامه داد: روحش شاد و میراث علمی‌اش ماندگار باد. مقرر است که او در جوارِ حافظِ بزرگ آرام گیرد؛ او نیز همانند حافظ، برای همیشه در حافظه و میراث ایران‌زمین زنده و جاودان خواهد ماند.

ارفعی برای انتفاع مالی کاری نکرد

ژاله آموزگار، عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی سخنران بعدی بود که گفت: ما همه صاحب‌مجلسیم و مفتخریم که هم‌دوره او بودیم و خوشابه‌حال من که دوستش بودم. ارفعی نمرده است که وجودش باقی و ماندنی است. مردی که اگرچه زندگی آسانی نداشت اما برای انتفاع مالی کاری نکرد.

او افزود: ارفعی فرزند ایران بود و تمام وجودش سرشار از عشق به ایران. کسی‌که همه عمر به وطن خدمت کرد. به خاک ایران تبریک می‌گویم که فرزندش را در خاک خود و در جوار حافظ شیرازی در آغوش خواهد گرفت.

ارفعی عشقی بی‌کران به زبان و فرهنگ ایران باستان داشت

علی بلوکباشی مدیر بخش مردم‌شناسی و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی با اشاره به این‌که ارفعی سال‌های جوانی و سالخوردگی خود را در اندیشه شناخت هویت فرهنگی ایران در گذشته های دور گذراند، افزود: ارفعی عمر خود را برای شناساندن هویت فرهنگی ایران به ایرانیان و جهانیان، و هویت بخشیدن به فرهنگ ایران امروز، گذرانده است.

عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی با اشاره به این‌که آشنایی‌اش با شادروان ارفعی به حدود ۶۰ سال پیش باز می‌گردد، ادامه داد: در سال‌های ۳۹ یا ۴۰ با او آشنا شدم. زمانی که دورۀ لیسانس ادبیات و زبان فارسی را در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران می گذراندم. نخستین دیدار ما بسیار گرم و دلنشین بود. این دیدار، یک دوستی پایدار را میان ما رقم زد.

او افزود: دیدارهایمان همیشه با «درود و بدرود» های این عزیز از دست رفته همراه بود. هنوز هم نوای آهنگینِ کلام دلنشین «درود و بدرود» های این دوست نازنین در گوشم طنین انداز است.

بلوکباشی با اشاره به این‌که ارفعی عشقی بی‌کران به زبان و فرهنگ ایران باستان داشت، گفت: او تعلق خاطر و مهری فراوان به استادان روانشاد ابراهیم پورداود و پرویز ناتل خانلری داشت. سرانجام نیز همین عشق، او را برای دانش اندوزی در این قلمرو، روانه امریکا کرد.

او ادامه داد: ارفعی به تشویق دکتر خانلری در سال ۱۳۴۴ در موسسه خاور شناسی دانشگاه شیکاگو به تحصیل زبانهای ایلامی و اکّدی مشغول شد. پس از پایان تحصیلات و بازگشت به ایران، در فرهنگستان زبان و ادب فارسی که زیر نظر خانلری بود به پژوهش پرداخت، اما حضور او در این نهاد دیری نپایید.

به گفته عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی در سال‌های آغاز جمهوری اسلامی که تب داغ انقلابیگری فضای جامعه را فرا گرفته بود، خانلری، و یکی دو سال بعد، ارفعی را از کار برکنار کردند، و ناروایی‌هایی از نادانی و بی خردی بر وجود و روح ظریف این دو استاد دانشمند روا داشتند.

بلوکباشی با بیان اینکه ارفعی گامی بزرگ در آشنا کردن ایرانیان با تاریخ فرهنگ و تمدن ایران باستان سهم بزرگ و ارزشمندی در عرصه آگاهی ملت ایران از نیاکان خود داشت، ادامه داد: او با زدودن گرد و غبار تاریخ از چهره‌ گِل نبشته‌های به دست آمده از بارو و خزانۀ تخت جمشید، و رمز گشایی و خوانش چند هزارگِل نبشته درمیان حدود ۳۰ هزار گل نبشته، که ارنست هرتسفلد، باستان شناس آلمانی آنها را درکاوش در تخت جمشید در سالهای ۱۳۱۲- ۱۳۱۵ش یافته بود و نشر خوانده های خود، دری به سوی فرهنگ اقتصادی و نظام اداری و مالی دربار پادشاهان هخامنشی(۵۵۰-۳۳۰پ.م)، دربرابر دیدگان ما گشود.

او افزود: ارفعی همراه دانشمندان دیگر، به ویژه ریچارد هلکRichard Hallock ، استادش، چگونگی کارکرد نظام اجتماعی- اقتصادی سازمان کار، و وضعیت معیشتی کارگران در کارگاه های دورۀ پادشاهی داریوش، خشایارشا و اردشیر یکم را، برای شیفتگان فرهنگ و تمدن جهان باستان روشن کردند و دریچه‌ای به سپیده‌دم تاریخ تمدن بشری گشودند، و عرصه دانسته ‌های تاریخی – اجتماعی و فرهنگی جهانیان را درباره فرهنگ تمدن ایرانی گسترش دادند.

بلوکباشی درباره تاثیر فعالیت‌های ارفعی توضیح داد: امروز در سرزمین ایران، ما گواه پرتو کرامات دیداریِ دانش شادروان ارفعی بر بخش تاریکی از تاریخ فرهنگی ایران باستان هستیم. وجود پر برکت این استاد زبان های ایلامی و آثار بازمانده از پژوهش های او موجب سرافرازی سرزمین ایران در جامعه علمی جهان، و افتخار هر ایرانی با داشتن چنین هویت فرهنگی درخشان کهنی است.

عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی در پایان گفت: ارفعی در فرهنگ ایران زمین و در دل ماپیوسته جاودانه خواهد ماند. روانش شاد و با فرشتگان مینوی همگام باد.

عبدالمجید ارفعی که بیشتر به عنوان مترجم فارسی منشور کوروش و الواح هخامنشی شناخته می‌شود، از معدود بازماندگان عیلام‌شناسی در جهان بود. او نقش موثری در بازگرداندن الواح هخامنشی از آمریکا به ایران داشت و تا واپسین روزهای زندگی خود نیز همچنان پیگیر استرداد باقی‌مانده و خوانش این الواح بود.

این استان زبان‌های باستانی چهارشنبه ششم اسفندماه ۱۴۰۴ در ۸۶ سالگی بر اثر بیماری نارسایی ریوی دار فانی را وداع گفت.