چشم انداز ترکیه برای منابع انرژی قزاقستان

گفتگوی مقامات حوزه انرژی ترکیه و قزاقستان درباره همکاری در حوزه اکتشاف نفتی،نشانه ای از آغاز یک مسیر جدید است.

کد خبر: ۱۳۵۳۵۰۸

تاریخ: ۰۴ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۶:۳۲

به گزارش سرویس انرژی تابناک به نقل از تسنیم، سفر هیاتی از مقامات «قزمونای‌گاز» به آنکارا، رویداد مهمی بود که توجه تحلیلگران حوزه انرژی را به سوی خود جلب کرد.

آسخات خاسنف مدیرعامل شرکت ملی نفت و گاز قزاقستان (قزمونای‌گاز) و هیاتی از کارشناسان همراه او، در شرایطی به آنکارای پایتخت ترکیه سفر کردند که دولت اردوغان، استراتژی روشنی برای استفاده گشترده از ظرفیت های نفت و گاز در حوزه آسیای میانه و دریای خزر دارد.

آلپ ارسلان بایراکتار وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه اعلام کرده که در دیدار با مقامات قزاق، در مورد همکاری در زمینه‌های اکتشاف، توسعه و تولید هیدروکربن بین ترکیه و قزاقستان،  گفتگو کرده است.

بایراکتار گفته: «هدف ما اجرای پروژه‌های مشخصی است که مشارکت انرژی ترکیه و قزاقستان را بر اساس اعتماد متقابل و دستاوردهای مشترک، بیشتر پیش خواهد برد. قرار است شرکت ملی نفت ترکیه (TPAO) و شرکت ملی نفت و گاز قزاقستان (KazMunayGas) برای انجام کاوش‌های زمین‌شناسی، توسعه و استخراج هیدروکربن‌ها در داخل قزاقستان و همچنین در پروژه‌های مشترک در کشورهای سوم همکاری گسترده ای داشته باشند. کارشناسان دو طرف روی ارزیابی زمین‌شناسی مناطق امیدبخش همکاری کرده‌اند و اکنون در حال بررسی تبدیل این همکاری‌ها به پروژه‌های عملی هستند».

قرار است طرف پیمانکار دولتی ترکیه برای عملیات تولید نفت در دو میدان نفتی قزاقستان، مهیا شود.

روزنامه حریت از جراید نزدیک به حزب حاکم، در گزارشی به این اشاره کرده که ترکیه آماده توسعه فعالیت‌های مشترک اکتشاف و تولید در مناطق ساحلی و فراساحلی قزاقستان و در کشورهای ثالث است.

وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه اعلام کرده که دیدار دیروز، در راستای اجرای  تفاهم‌نامه همکاری در حوزه انرژی است که چند ماه پیش توسط رجب طیب اردوغان و قاسم جومارت توکایف روسای جمهور ترکیه و قزاقستان امضا شد.

قزاقستان، مسیرهای صادرات انرژی و زیرساخت‌ها

قزاقستان از مسیرهایی چون خط لوله باکو–تفلیس–جیهان (BTC) برای ارسال نفت به ترکیه استفاده می‌کند و ترکیه قصد دارد از این مسیر و توسعه آن بهره ببرد.

بنابراین در توسعه این همکاری، تمرکز بر جایگاه ژئوپلیتیکی ترکیه به‌ عنوان هاب انرژی منطقه‌ای، برای مقامات آنکارا اهمیت دارد و رسانه های نزدیک به حزب عدالت و توسعه، مداوماً بر روی این موضوع مانور می دهند که کشورهای ترک‌زبان در حال افزایش همکاری‌های انرژی و ترانزیت هستند و ترکیه با محوریت خود می‌تواند نقش پل انرژی بین آسیای مرکزی و بازارهای اروپایی را بازی کند.

اما پیمودن چنین مسیری برای طرفین، خالی از چالش نیست. یکی از موانع اولیه، ناتوانی ترکیه در تامین مالی پروژه با لحاظ کردن  چالش‌های زیرساختی و فناوری است. پروژه‌های مدرن در حوزه انرژی، نیازمند فناوری بالا، سرمایه‌گذاری بزرگ و زیرساخت پیشرفته هستند.

در همین حال، توجه به فاکتور مهمی به نام رقابت بازیگران بزرگ جهانی مهم است. هم اکنون، قزاقستان با شرکت‌های بزرگ جهانی مانند شورون، اکسون موبیل، شل و توتال، درگیر پروژه‌های عظیم است و ترکیه باید در برابر این بازیگران مزیت‌های رقابتی خود را نشان دهد.

از دیگر سو، در مورد  مسیرهای انتقال به بازارهای بین‌المللی، موانعی وجود دارد. به عنوان مثال، قزاقستان هنوز به شدت به خط لوله «کنسرسیوم خط‌ لوله کاسپین»(CPC) متکی است که مشکلات و اختلال در آن می‌تواند بر صادرات نفت تأثیر بگذارد.

از این گذشته، دو قدرت برجسته و باسابقه این حوزه یعنی روسیه و چین نقش قدرتمندی در بازار انرژی قزاقستان دارند و برای ترکیه ورود به این بازار نیازمند تعامل و تعادل در برابر فشار این دو بازیگر بزرگ است.

اما در هر حال، از دید مقامات آنکارا، قزاقستان، یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز در جهان است و در سال‌های اخیر تولید نفت خام آن به بالاترین میزان تاریخی (بیش از 2.12 میلیون بشکه در روز) رسیده و پیشبینی شده که سه میدان نفتی عظیم این کشور حتی در چند دهه آتی، از مهمترین منابع نفتی جهان باشند.

تحلیلگران انرژی می گویند: قزاقستان از نظر منابع نفت و گاز قدرت قابل‌توجهی دارد و می‌تواند با ایجاد زمینه همکاری عملیاتی مستقیم با شرکت‌های ترکیه‌ای درآمد و فرصت‌های اقتصادی قابل توجهی برای ترکیه به‌وجود آورد. البته  مشروط به اینکه پروژه‌ها به مرحله اجرا برسند و فقط در بخش تحقیق و مطالعه نمانند. در همین حال، تحلیل‌گران بین‌المللی درباره نفوذ ترکیه در بخش نفت و گاز دریای خزر، به ظرفیت ها و مزیت های جغرافیایی ترکیه اشاره کرده و معتقدند که به دلیل موقعیت جغرافیایی بین اروپا و آسیای مرکزی، ترکیه با توسعه کنارگذر انرژی و کریدور میانی (Middle Corridor) می‌تواند نقش مهمی در انتقال نفت و گاز از کشورهای تولیدکننده (از جمله قزاقستان و جمهوری آذربایجان) به بازار اروپا بازی کند.

دیدگاه روسیه چیست؟

یکی از ملاحظات مهم مقامات دولت ترکیه در زمینه همکاری در حوزه اکتشاف و استخراج نفت و گاز با قزاقستان و حوزه خزر، حساسیت های خاص روسیه است. واقعیت این است که روسیه نسبت به گسترش همکاری انرژی بین ترکیه و قزاقستان و به‌طور کلی نفوذ آنکارا در آسیای مرکزی حساس است.

اگرچه این حساسیت همیشه به شکل مستقیم و آشکار بیان نمی‌شود، اما در هر حال، در محاسبات و موازنات ژئوپلیتیک منطقه قابل مشاهده است. شاید بخشی از این حساسیت، ریشه در سابقه تاریخی و رقابت ژئوپلیتیکی دارد.

روسیه از زمان فروپاشی اتحاد سابق جماهیر شوروی به‌عنوان قدرت هژمون منطقه‌ای در آسیای مرکزی عمل کرده و نقش خود را در این حوزه بسیار مهم می‌داند. بنابراین حضور گسترده ترکیه در مناسبات سیاسی و اقتصادی کشورهای آسیای مرکزی، از جمله قزاقستان، به‌عنوان رقیبی بالقوه برای نفوذ سنتی مسکو تلقی می‌شود.

لذا به طور طبیعی روسیه تلاش می‌کند نفوذ سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود در منطقه را حفظ و از پر کردن خلأهای قدرت به‌ناگاه توسط بازیگران رقیب جلوگیری کند.

تحلیلگران اندیشکده جیم استون به این شاره کرده اند که مقامات کرملین، نسبت به تقویت روابط اقتصادی و انرژی میان دولت‌های ترک‌زبان آسیای مرکزی و ترکیه حساس و هوشیارند.

به ویژه پروژه‌هایی مانند امکان توسعه خطوط لوله، توافق‌های مشترک برای انتقال انرژی، یا ایجاد شرکت‌های لجستیکی مشترک، می‌تواند برد قدرت روسیه را در بازار انرژی منطقه را کاهش دهد.

زمانی اهمیت این موضوع را بیشتر درک می کنیم که به خاطر بیاوریم، روسیه هنوز سهم بزرگی از ترانزیت نفت و گاز قزاقستان را در اختیار دارد و از طریق زیرساخت‌های عظیمی همچون خط لوله 4 هزار کیلومتری دروژبا و مسیرهای انتقال به چین، نقش حیاتی برای صادرات انرژی قزاقستان دارد.

بنابراین، روسیه نمی‌خواهد نفوذ خود را از دست دهد و به دنبال آن است با حفظ یا توسعه همکاری‌های انرژی با قزاقستان موقعیت خود را تضمین کند، بدون اینکه به‌طور مستقیم با ترکیه و دیگر بازیگران رقابت سخت داشته باشد.

به ویژه در شرایطی که حضور روزافزون آمریکا و اتحادیه اروپا در سیاست‌های منطقه‌ای (به عنوان مثال، دعوت از رهبران آسیای مرکزی برای حضور در نشست واشینگتن یا تقویت همکاری اتحادیه اروپا با کشورهای این منطقه)، به‌طور غیرمستقیم باعث تشدید حساسیت روسیه نسبت به قدرت‌های غیرمنطقه‌ای و نیمه‌منطقه‌ای دیگر از جمله ترکیه می‌شود.