حضرت عباس(ع)، نماد ولایت‌پذیری در منظومه شیعه

حضرت عباس(ع) در تاریخ بشر نه‌تنها به‌عنوان یار باوفای امام حسین(ع)، بلکه به‌عنوان نماد انسان کامل شناخته می‌شود؛ انسانی که عقل، ایمان، ادب و شجاعت را به گونه‌ای هماهنگ در وجود خود جمع کرد و در صحرای کربلا، تصویر جاودانه‌ای از عبودیت و وفاداری را بر تارک تاریخ بر جای گذاشت.

کد خبر: ۱۳۵۳۴۲۴

تاریخ: ۰۴ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۴۷

به گزارش تابناک؛ چهارم شعبان، نه فقط یادآور آمدن انسانی پاک به جهان، بلکه یادآور طلوع خورشیدی است که در کربلا با درخشندگی وفا، بصیرت، ادب و فداکاری، آسمان انسانیت را روشن کرد. حضرت ابوالفضل العباس (ع)، فرزند امیرالمؤمنین (ع) و‌ام‌البنین (س)، در تاریخ شیعه جایگاهی دارد که هیچ انسان غیرمعصومی به آن نرسیده است. او نه امام است و نه پیامبر، اما به اذعان امامان معصوم (ع)، در قلّه ایمان عملی و عبودیت آگاهانه قرار دارد.

فراتر از پیوند خونی؛ ظهور سرباز آگاهِ ولایت

حضرت عباس (ع) در متن حادثه کربلا، تنها برادر امام حسین (ع) نیست، بلکه مظهر سربازی آگاه و عارف به ولایت است. نقش او را نمی‌توان صرفاً با پیوند خانوادگی تبیین کرد؛ چرا که در منطق دینی شیعه، ملاک ارزش، ایمان و معرفت است، نه نسبت نسبی.

عباس بن علی (ع) از همان آغاز نهضت حسینی، با آگاهی از فلسفه قیام امام خویش، قدم در مسیر ولایت گذاشت. آن‌گونه که تاریخ روایت می‌کند، او در شب عاشورا هنگامی که امام حسین (ع) با یاران خویش سخن گفت و ایشان را آزاد گذاشت تا در تاریکی شب بروند، با صلابت و یقین اعلام کرد: «ما هرگز تو را رها نمی‌کنیم!» این جمله نه از احساس خانوادگی، بلکه از بصیرت ایمانی و درک جایگاه امام زمان خویش صادر شد.

پرچمداری حضرت عباس (ع) در صحرای کربلا نیز معنا و مفهومی فراتر از مسئولیت نظامی داشت. او پرچم‌دار ولایت و حقانیت امام حسین (ع) بود؛ پرچمی که تنها در دست کسی قرار می‌گیرد که روح و معرفتش به حقیقت امام متصل است. در این جایگاه، حضرت عباس (ع) نمونه‌ای درخشان از غیرت دینی، ادب ولایی و اطاعت آگاهانه است؛ ویژگی‌هایی که نشان می‌دهند ایمان، نه در شعار، بلکه در تسلیم کامل در برابر اراده الهی معنا می‌یابد.

اطاعت، وفاداری و بصیرت؛ ارکان شخصیت قدسی حضرت عباس (ع)

اگر بخواهیم شخصیت حضرت عباس (ع) را در سه واژه خلاصه کنیم، باید از اطاعت، وفاداری و بصیرت یاد کنیم.

در قرآن کریم سه نوع اطاعت مطرح است: اطاعت ممنوع (از طغیانگران)، اطاعت مشروط (از انسان‌های عادل و مشروع) و اطاعت مطلق که ویژه خدا و اولیای الهی است. حضرت عباس (ع) مصداق کامل نوع سوم است. او لحظه‌ای در برابر فرمان امام خویش تردید نکرد. ماجرای مأموریت آب‌آوردن در ظهر عاشورا، صحنه‌ای ماندگار از عبودیت آگاهانه اوست؛ جایی که با وجود تشنگی شدید، وقتی دستانش به آب رسید، یاد عطش حسین (ع) کرد و آب را ننوشید. این رفتار تنها از انسانی برمی‌آید که ایمانش بر نفس و غریزه چیره است.

وفاداری حضرت عباس (ع) از نوع احساسی یا خانوادگی نیست؛ بلکه برخاسته از درک معرفتی نسبت به ولایت است. او معنای «عبد صالح» را در میدان عمل تفسیر کرد. به تعبیر دقیق‌تر، حضرت عباس (ع) وفاداری را نه در پیوند خونی، بلکه در پیوند روحی و ایمانی می‌جست. همین باعث شد که در منظومه اعتقادی شیعه، وفاداری ایشان الگویی برای همه مؤمنان باشد تا در هر عصر و زمان، نسبت خویش را با امام و ولیّ زمانشان بر اساس شناخت و یقین بسنجند.

بصیرت، ستون خیمه شخصیت حضرت عباس (ع) است. او حقیقت جبهه حق و باطل را می‌شناخت و درک می‌کرد که بقای دین، در گرو فداکاری برای حسین بن علی (ع) است. وقتی بسیاری در برابر تهدید‌ها و تطمیع‌های دشمن مردد شدند، او با روشن‌بینی تمام، در کنار امام خود ایستاد. بصیرتی که در شب عاشورا به اوج رسید، نشان می‌دهد که ایمان بدون آگاهی، استوار نیست.

از ادب ولایی تا مقام شفاعت؛ قمر بنی‌هاشم، الگوی انسان کامل

رفتار حضرت عباس (ع) با امام حسین (ع)، درس بزرگ ادب در برابر ولایت است. او حتی در میدان نبرد، هنگام سخن گفتن با امام، با نهایت احترام و فروتنی خطاب می‌کرد و هرگز خود را هم‌رتبه ایشان نمی‌دانست. این ادب نه از ضعف، بلکه از معرفت عمیق سرچشمه می‌گرفت. در منطق عرفان شیعی، ادب نسبت مستقیم با رشد روح و کمال انسان دارد، و حضرت عباس (ع) نمونه کامل این معنا بود.

در روایات آمده است که امام سجاد (ع) درباره عموی بزرگوارشان فرمودند: «خداوند برای عمویم عباس مقامی قرار داده که همه شهیدان بر آن غبطه می‌خورند.» این مقام، نتیجه اخلاص و ایثار محض اوست. حضرت عباس (ع) به واسطه فداکاری در راه حق، به قرب خاص الهی و مقام شفاعت نائل شد؛ شفاعتی که در الهیات شیعی، تنها به اذن خدا و برای اهل ایمان صورت می‌گیرد. از این رو، لقب باب‌الحوائج نه از نوع خرافی، بلکه ریشه در حقیقت تکوینی و قرب معنوی ایشان دارد. او دری است که مردم از طریق او، به لطف الهی و عنایت اهل‌بیت (ع) متوسل می‌شوند.

حضرت عباس (ع)؛ الگوی ماندگار همه عصر‌ها

اگرچه نقش حضرت عباس (ع) در کربلا رقم خورد، اما پیام او فراتاریخی و فرامکانی است. او نماد جهانی وفاداری، ایثار و اخلاص شد؛ الگویی که در تمام دوران‌ها می‌تواند راهنمای هر انسان در مسیر بندگی و حقیقت‌جویی باشد. تفاوت او با قهرمانان صرفاً نظامی در آن است که عقل ایمانی را بر غریزه، و عشق آگاهانه را بر احساس کور ترجیح داد. بدین‌گونه، عباس بن علی (ع) نه فقط قهرمان کربلا، بلکه معلم انسانیت و خودسازی است.

در منظومه اعتقادی شیعه، حضرت عباس (ع) جایگاهی یکتا دارد. او در عین غیرمعصوم بودن، قله‌ای از ایمان، بصیرت، ولایت‌پذیری و ادب معنوی است. تولد او در چهارم شعبان، نماد تولد وفا و تبلور حقیقتی است که نشان می‌دهد ارزش انسان به میزان شناخت و اطاعت او از ولیّ الهی وابسته است. حضرت عباس (ع) باب معرفت و واسطه فیض است؛ الگویی برای هر آن‌کس که می‌خواهد بندگی خدا و محبت اهل‌بیت (ع) را در عمل معنا کند.