در مقاله‌ای بررسی شد

عربستان اتهامی را متوجه امارات می‌کند که علیه ایران مطرح می‌شد/ اگر ابوظبی عقب نشینی نمی‌کرد، ریاض حمله نظامی می‌کرد

عربستان سعودی اکنون همان اتهامی را متوجه امارات می‌کند که زمانی ریاض و ابوظبی علیه ایران مطرح می‌کردند: اینکه حمایت از بازیگران غیردولتی در منطقه، امنیت را تهدید می‌کند — چرخشی که هم‌زمان با تضعیف نفوذ تهران و تشدید رقابت برای قدرت در حال رخ دادن است.

کد خبر: ۱۳۵۰۵۷۱

تاریخ: ۱۷ دی ۱۴۰۴ - ۲۳:۱۳

نگرانی عربستان از امارات فراتر از یمن و سودان می‌رود. ریاض همچنین نسبت به سیاست‌های امارات در شاخ آفریقا و در سوریه بدبین است؛ جایی که به باور عربستان، ابوظبی با بخش‌هایی از جامعه دروزی روابطی برقرار کرده که برخی از رهبران آنها به‌طور علنی درباره جدایی‌طلبی سخن گفته‌اند.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، «سی ان ان» در گزارشی به اختلافات عربستان و امارات در منطقه پرداخته که در ادامه آمده است.

عربستان سعودی به‌طور علنی امارات متحده عربی — یک کشور عربی حاشیه خلیج فارس و شریک سابق در جنگ یمن — را به تضعیف امنیت ملی خود متهم کرده است؛ اتهامی بی‌سابقه و صریح که شکافی را آشکار می‌کند که مدت‌ها پشت در‌های بسته پنهان مانده بود.

این لحن از تندترین عباراتی است که ریاض تاکنون علیه متحد خود به کار برده و بازتاب‌دهنده نارضایتی فزاینده عربستان از سیاست خارجی هرچه مستقل‌تر امارات است؛ تنش‌هایی که هفته گذشته با حملات سعودی به یک محموله مرتبط با امارات در یمن به اوج رسید.

سی‌ان‌ان دریافته است که ریاض به‌ویژه نگران نقش امارات در یمن — که مرز زمینی طولانی با عربستان دارد — و در سودان — که آن‌سوی دریای سرخ و در مقابل سواحل غربی پادشاهی قرار گرفته — است. مقام‌های سعودی بیم دارند که بی‌ثباتی یا فروپاشی دولت در هر یک از این دو کشور پیامد‌های وخیمی برای امنیت ملی خود عربستان به همراه داشته باشد.

این نگرانی‌ها فراتر از یمن و سودان می‌رود. ریاض همچنین نسبت به سیاست‌های امارات در شاخ آفریقا و در سوریه بدبین است؛ جایی که به باور عربستان، ابوظبی با بخش‌هایی از جامعه دروزی روابطی برقرار کرده که برخی از رهبران آنها به‌طور علنی درباره جدایی‌طلبی سخن گفته‌اند.

یک مقام اماراتی به سی‌ان‌ان گفت که سیاست خارجی این کشور بر همکاری بین‌المللی و رفاه بلندمدت تمرکز دارد و آن را بخشی از تعهد گسترده‌تر به «رهبری مسئولانه» و «پیشرفت پایدار» توصیف کرد.

این مقام به ادعا‌ها درباره نقش ابوظبی در سوریه نپرداخت. امارات متحده عربی به‌طور علنی از خواسته‌های دروزی‌ها برای خودمختاری یا جدایی در این کشور حمایت نکرده است.

برای امارات، اهمیت راهبردی جنوب یمن در موقعیت آن در امتداد مسیر‌های کلیدی تجارت دریایی و خطوط کشتیرانی دریای سرخ، و همچنین نزدیکی آن به شاخ آفریقا نهفته است؛ جایی که ابوظبی منافع نظامی و تجاری قابل‌توجهی ایجاد کرده است. امارات می‌گوید نقش آن در یمن بخشی از راهبرد گسترده‌ترش برای مقابله با افراط‌گرایی است؛ چرا که داعش و القاعده سال‌هاست در این کشور حضور دارند.

اما یمن، سودان و شاخ آفریقا بسیار به عربستان نزدیک‌تر از امارات هستند و همین امر احساس آسیب‌پذیری ریاض را تشدید می‌کند.

در حالی که تحلیلگران انتظار ندارند این شکاف به درگیری مستقیم تبدیل شود، حتی وخامت محدود آن نیز می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای داشته باشد. عربستان سعودی و امارات متحده عربی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت جهان هستند و در نزدیکی دو گلوگاه حیاتی تجارت جهانی — تنگه هرمز و باب‌المندب — قرار دارند؛ مسیر‌هایی که بخش قابل‌توجهی از نفت دریابرد جهان و بخش بزرگی از کشتیرانی ورودی و خروجی کانال سوئز از آنها عبور می‌کند. حتی یک رویارویی محدود میان این دو متحد آمریکا با دقت از سوی بازار‌های انرژی دنبال خواهد شد.

آنها همچنین به‌ترتیب بزرگ‌ترین و دومین اقتصاد بزرگ عربی هستند و تعهدات سرمایه‌گذاری بلندمدتی به ایالات متحده در حد تریلیون‌ها دلار دارند، به‌ویژه در حوزه‌های دفاعی و فناوری، در کنار دسترسی به برخی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های نظامی واشنگتن.

اتحادی رو به سستی

تنها یک دهه پیش، ریاض و ابوظبی در برابر آنچه تهدید‌های فوری منطقه می‌دانستند، همسویی نزدیکی داشتند: اسلام‌گرایی، گسترش نفوذ ایران و چالشی که خیزش‌های الهام‌گرفته از بهار عربی برای وضع موجود منطقه ایجاد کرده بود.

آنها با هم مداخله‌ای نظامی در یمن را برای عقب راندن پیشروی حوثی‌های مورد حمایت ایران آغاز کردند، از نیرو‌های ضدانقلابی در منطقه پشتیبانی کردند و محاصره‌ای سخت علیه کشور همسایه خلیج فارس، قطر، به‌دلیل ادعای حمایت آن از جنبش‌های اسلام‌گرا اعمال کردند.

این همسویی از آن زمان به‌تدریج از هم گسسته است. با فروکش کردن برخی از آن تهدیدها، اولویت‌های عربستان و امارات شروع به واگرایی کرد و دستورکار‌های رقیب به صحنه آمد. در سال‌های اخیر، این دو کشور خود را در حال حمایت از طرف‌های متضاد در درگیری‌های منطقه‌ای یافته‌اند؛ به‌ویژه در جنگ‌های داخلی یمن و سودان.

علی النعیمی، قانون‌گذار بانفوذ، در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به نقش ابوظبی در ائتلاف تحت رهبری عربستان در یمن نوشت: «چگونه اقدامی که برای دفاع از امنیت مشترک انجام شده، به‌عنوان یک مسئولیت و تهدید بازتعریف می‌شود؟» و افزود: «چگونه کسانی که ریسک و هزینه را پذیرفتند، به‌جای شریک در نتیجه، به موضوع سوءظن تبدیل می‌شوند؟»

این مقام اماراتی همچنین به «فداکاری‌های قابل‌توجه» ابوظبی در یمن اشاره کرد که به گفته او «به درخواست دولت قانونی یمن و پادشاهی عربستان سعودی» انجام شده است. در جریان این کارزار، ده‌ها نیروی نظامی اماراتی در یمن کشته شدند.

ادعای درخواست برای تحریم‌ها

منافع متضاد در سودان و یمن موجب شد این شکاف سرانجام به‌طور علنی آشکار شود؛ پس از آنکه شورای انتقالی جنوب (STC) مورد حمایت امارات در اوایل دسامبر کنترل جنوب یمن را به دست گرفت، بخش‌های وسیعی از این مناطق را تصرف کرد و نیرو‌های دولت یمنِ مورد حمایت عربستان را از آن مناطق بیرون راند.

سی‌ان‌ان دریافته است که عربستان سعودی بر این باور است که امارات متحده عربی پس از آنکه به‌اشتباه به آن اطلاع داده شد محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در جریان سفر نوامبر خود به کاخ سفید از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، خواسته است به‌دلیل حمایت ادعایی ابوظبی از یکی از طرف‌های درگیر در جنگ داخلی سودان، علیه امارات تحریم‌هایی اعمال کند، نیرو‌های جدایی‌طلب یمنی را در استان‌های هم‌مرز با عربستان بسیج کرده است. ریاض با امارات تماس گرفته تا توضیح دهد که هرگز چنین درخواستی مطرح نکرده است.
مقام اماراتی که با سی‌ان‌ان گفت‌و‌گو کرده بود، هنگام پرسش درباره این موضوع به‌طور مستقیم به آن پاسخ نداد.

ریاض برای تأکید بر پیام خود مبنی بر عدم تحمل هیچ‌گونه بی‌ثباتی در مرزهایش، روز سه‌شنبه حملات هوایی علیه یک محموله مرتبط با امارات در یمن انجام داد و از درخواست دولت یمن برای خروج نیرو‌های اماراتی از این کشور حمایت کرد. امارات متعهد به عقب‌نشینی شد، اما لحن ضد اماراتی در رسانه‌های دولتی عربستان و در میان تحلیلگران و چهره‌های بانفوذ نه‌تنها فروکش نکرده، بلکه شدت بیشتری نیز یافته است.

سی‌ان‌ان دریافته است که در صورت عقب‌نشینی نکردن جدایی‌طلبان، گزینه انجام حملات بیشتر عربستان علیه شورای انتقالی جنوب (STC) همچنان روی میز است. پس از آنکه امارات هفته گذشته نیرو‌های خود را از یمن خارج کرد، STC به سمت جدایی‌طلبی حرکت کرد، اما تحت فشار شدید نظامی ریاض و متحدان محلی‌اش، بخش‌هایی از قلمرو خود را از دست داد و ناچار شد با ورود به گفت‌و‌گو با عربستان موافقت کند؛ تحولی که می‌تواند یک عقب‌گرد بالقوه برای ابوظبی باشد.

«توهم» یک شراکت برابر

پیام ریاض روشن است: عربستان سعودی خود را در رأس جهان عرب و اسلام می‌بیند و انتظار دارد دیگران نیز بر همین اساس با آن همسو شوند.

علی شهابی، مفسر برجسته سعودی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در کشور‌های عربی خلیج فارس پدیده‌ای تکرارشونده وجود دارد که از عدم توازن ساختاری میان یک دولت بسیار بزرگ — عربستان سعودی — و شماری دولت‌های بسیار کوچک‌تر ناشی می‌شود. با افزایش ثروت این دولت‌های کوچک‌تر، آنها اغلب دچار این توهم می‌شوند که شریکانی برابر با پادشاهی هستند، نه بهره‌مندان از نظمی که در نهایت توسط آن تثبیت می‌شود. برای تأکید بر فردیت خود، هر از گاهی مواضع سیاسی خلاف‌جریان اتخاذ می‌کنند تا استقلالشان را به نمایش بگذارند.»

امارات متحده عربی به‌ویژه در سال‌های اخیر کوشیده است بر استقلال خود از قدرت‌های سنگین‌وزن منطقه‌ای تأکید کند و سیاست‌هایی را دنبال کرده که از اجماع سنتی منطقه فاصله گرفته است؛ از جمله عادی‌سازی روابط با اسرائیل پیش از تشکیل یک دولت فلسطینی و مداخله در کشور‌هایی فراتر از همسایگی مستقیم خود برای مقابله با آنچه تهدید‌های اسلام‌گرایانه تلقی می‌کند.

در گفت‌وگویی با «بکی اندرسون» از سی‌ان‌ان در اواخر سال گذشته، انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس‌جمهور امارات، چشم‌انداز ژئواستراتژیک ابوظبی برای منطقه را در چارچوب بحران سودان تشریح کرد و آن را در قالب مقابله با افراط‌گرایی و تقویت ثبات منطقه‌ای توضیح داد.

او گفت: ما یک کشور تأثیرگذار در منطقه هستیم. شاید کسی این را نپسندد، اما واقعیت این است که ما هستیم و در نتیجه، فکر می‌کنم دیدگاهی منطقه‌ای درباره آنچه می‌خواهیم در کشور‌های اطرافمان ببینیم، داریم.

قرقاش پیش‌تر گفته بود که رویکرد مستقل ابوظبی از این باور ناشی می‌شود که «اگر کشور‌هایی به اندازه ما خود را منزوی کنند، در خطر حاشیه‌نشینی قرار می‌گیرند.»

روشن کردن سرزمینی تاریک

امارات خود را نمونه‌ای از مدرنیته عربی می‌بیند — جزیره‌ای خودخوانده از ثبات در منطقه‌ای پرآشوب — و سوابقی ایجاد کرده تا این روایت را تأیید کند. در ۵۴ سال از تأسیس خود، این کشور که تقریباً به اندازه اتریش است، به دومین اقتصاد بزرگ جهان عرب تبدیل شده، بیش از بسیاری از همسایگان نفت‌خیز خود موفق به تنوع‌بخشی اقتصادی شده و به سرمایه‌گذار بزرگی در سطح جهانی با نفوذ در واشنگتن، اروپا و فراتر از آن بدل شده است. این کشور میزبان برخی از مترقی‌ترین و جهانی‌ترین شهر‌های منطقه است و بازتابی از جاه‌طلبی‌هایش، حتی به فضا چشم دوخته است.

نظرسنجی‌ها به‌طور مداوم امارات را به‌عنوان مقصد اول جوانان عرب برای جست‌وجوی فرصت در خارج معرفی می‌کنند و کشور‌های غربی را که زمانی در این زمینه پیشتاز بودند، پشت سر گذاشته‌اند.

محمد بن زاید آل نهیان، رئیس‌جمهور امارات و هنگام سخنرانی در سال ۲۰۱۹ به جوانان اماراتی، زمانی که ولیعهد ابوظبی بود، گفت: «ما در منطقه‌ای ناپایدار و دشوار هستیم که چالش‌ها و دیدگاه‌های مختلفی دارد. اما من مطمئنم که کشور ما، امارات متحده عربی، امروز مانند نوری است که سرزمینی تاریک را روشن می‌کند، نمونه‌ای برای دیگران، با احترام به همه همسایگانمان.»

با وجود ماهیت بی‌سابقه شکاف بین ریاض و ابوظبی، کارشناسان انتظار ندارند این اختلاف به‌طور قابل‌توجهی تشدید شود — حداقل نه به اندازه بحران داخلی خلیج فارس در گذشته، زمانی که عربستان و امارات بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ محاصره قطر را رهبری کردند.

کارن یانگ، پژوهشگر ارشد دانشگاه کلمبیا، گفت: «می‌توانیم شاهد رقابت اقتصادی بیشتر باشیم و به‌طور اجتناب‌ناپذیر رقابت در نحوه توضیح و تنظیم رویکرد‌های سیاست خارجی هر یک در کاخ سفید نیز وجود خواهد داشت. هر دو کشور برای حمایت آمریکا تلاش خواهند کرد و این می‌تواند نقطه‌ای از تنش در هر تشدید آینده بین آمریکا (و) اسرائیل و ایران باشد.»

تحت رهبری محمد بن سلمان، عربستان سعودی تحول اقتصادی را به اولویت اصلی خود تبدیل کرده است؛ تغییری که محاسبات سیاست خارجی این کشور را به‌طور فزاینده‌ای شکل داده است.

کریستین کوتس اولریکسن، پژوهشگر دانشگاه رایس در هیوستون، تگزاس، می‌گوید این تمرکز احتمالاً تمایل ریاض به تشدید تنش را کاهش می‌دهد.

او افزود: «هر دو کشور دارای قدرت مالی و اهرم اقتصادی هستند که می‌تواند علیه یکدیگر به‌کار گرفته شود، اما یک درس محاصره قطر این بود که تلاش برای منزوی کردن قطر شکست خورد، چرا که دوحه مجبور به امتیازدهی نشد. واقعیت این است که هم سعودی‌ها و هم اماراتی‌ها سرمایه‌گذاری سنگینی برای تعمیق روابط با دولت ترامپ کرده‌اند، به این معنا که اگر اوضاع تشدید شود، واشنگتن می‌تواند به محلی برای رقابت نیابتی تبدیل شود.»