وضعیت مبهم سلامت پس از هدفمندی

کد خبر: ۱۳۴۹۵۰

تاریخ: ۱۶ آذر ۱۳۸۹ - ۱۶:۱۴

رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس می گوید احتمال عدم تمایل دولت برای پرداخت 10 درصد از درآمد هدفمندی یارانه ها به نظام سلامت" قوت گرفته است.

حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در کافه خبر به سئوالات خبرآنلاین پاسخهایی کاملی می داد که گاه و بیگاه با عبارت "فقط جهت اطلاع شما و نه انتشار" قطع می شد، به شکلی که زمان حرفهای"فقط جهت اطلاع"، گاهی بیش از جوابهای قابل انتشار بود. با این حال، این استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی، بارها تاکید کرد قصد وی از بیان پاسخها، روشن نمودن ابهامات و یاری رساندن به دولت بوده، هر چند با خواندن این مصاحبه طولانی می توان تشخیص داد نماینده زاهدان چندان دل خوشی از تصمیمات جدید دولت ندارد، چه این تصمیم به مخالفت نماینده رئیس جمهور در استخدام پرستاران منتهی شود و چه اینکه به گفته شهریاری، "احتمال عدم تمایل دولت برای پرداخت 10 درصد از درآمد هدفمندی یارانه ها به نظام سلامت" قوت گیرد.

با این حال، رئیس کمیسیون بهداشت مجلس، با نگرانی می گوید معلوم نیست پس از هدفمندی یارانه ها و افزایش 2 هزار میلیارد تومانی مخارج وزارت بهداشت، چه بر سر سلامت مردم خواهد آمد. به تعبیر وی، آینده نظام سلامت و مردم در این قسمت، "کمی تا قسمتی مبهم" است. میهمان دوشنبه گذشته کافه خبر، با اشاره به مخالفت دولت با استخدام پرستاران، عملکرد قوه مجریه را باعث بی اعتمادی پرستاران به وعده های رئیس جمهور دانست و گفت: "تلاش برخی از مسئولان دولتی برای نشان دادن اینکه مجلس در عدم استخدام پرستاران، مقصر است، اعتباری ندارد."

مصاحبه مشروح خبرآنلاین با این چهره بانفوذ قانونگذار را در ادامه می خوانید:

آقای دکتر شهریاری، شما تلاشهای زیادی در صحن علنی و کمیسیون بهداشت داشتید تا سهم بودجه نظام سلامت را از درآمدهای هدفمندی یارانه ها افزایش دهید. فکر می کنید با این کار، چقدر از مشکلات نظام سلامت برطرف شود؟

طبق وظیفه نمایندگی و حوزه تخصصی که بر عهده داشتیم، در کمیسیونهای بهداشت و تلفیق سعی کردیم قانونی که سالهاست تصویب شده ولی متروک مانده را مجددا مطرح کنیم. آن قانون، به دولت تکلیف می کرد سهم پرداخت مردم در هزینه های درمانی را به میزان 30 درصد کاهش دهد. پیش بینی ما این بود که با اجرای طرح هدفمند سازی یارانه ها، هزینه های وزارت بهداشت به شدت افزایش یابد و 2 هزار میلیارد تومان در برخی از بخشها، به خصوص درمان بیماریهای مزمن اضافه شود. برای همین در کمیسیونهای بهداشت و تلفیق تلاش کردیم تا 10 درصد از درآمد حاصل از هدفمندی یارانه ها مستقیما به نظام سلامت وارد شود.

ولی شما قبلا هم گفته اید باز هم سهم مردم در پرداخت هزینه سلامت و درمان خود پس از اجرای قانون هدفمندی، بالاتر خواهد رفت؟

بله، چنین پیش بینیهایی می شود. ما تنها کاری که توانستیم بکنیم، این بود. واقعیت این است که 50 درصد درآمد حاصل از هدفمندی، قرار است مستقیما به مردم پرداخت شود. 30 درصد به بازسازی صنایع و شرکتها اختصاص می یابد و دولت تنها 20 درصد از درآمد را در اختیار دارد تا برای وزارتخانه های خود خرج کند. با قانون اخیر مجلس، دولت موظف شده نیمی از درآمد اختصاصی خود را به وزارت بهداشت بدهد که در جای خود، قسمتی از مشکلات را حل خواهد کرد. هر چند احتمال می دهیم اجرای همین قانون نیز با مشکل مواجه شود.

یعنی می گویید 10 درصد بودجه مصوب، ممکن است از دست بخش سلامت خارج خواهد شد؟

ببینید، هنوز قانون هدفمندسازی یارانه ها کلیه مراحل خود را طی نکرده. از طرفی، هنوز برنامه پنجم توسعه به طور کامل تصویب نشده و ممکن است با ایراداتی که شورای نگهبان بر بخشی از مصوبات مجلس بگیرد، تغییراتی در راه باشد. با این حال، به نظر می رسد در بخشی از بدنه دولت، تمایلی برای پرداخت 10 درصد بودجه مصوب مجلس، به نظام سلامت وجود ندارد و ممکن است در این راه، مشکلاتی پیش بیاید.

یعنی مشکلاتی که مثل ماجرای استخدام 23 هزار پرستار، در مجلس پیش آمد؟

واقعا در ماجرای استخدام پرستاران مجلس مقصر نبود. یادم هست در آن روزی که رئیس جمهور قول استخدام را به رئیس سازمان نظام پرستاری داد، پرستاران خوشحال بودند که مشکلاتشان حل شده، همان لحظه، رئیس جمهور به خانم دکتر دستجردی، وزیر بهداشت رو کرد و گفت بگویید آگهی استخدام پرستاران را صادر کنند. در حالی که وقتی این مسئله را ما در کمیسیون بهداشت مصوب کردیم و بعد آن را به کمیسیون تلفیق آوردیم، نماینده دولت، به شدت مخالفت کرد و گفت نمی توانیم بار مالی 400 میلیارد تومانی را تعهد کنیم. نتیجه این شد که همکاران کمیسیون تلفیق، از تصویب استخدام پرستاران دست کشیدند.

با این حال، صحن علنی مجلس به استخدام پرستاران رای نداد؟

بله، وقتی برنامه استخدام در کمیسیون تلفیق رد شد، ما آن را به عنوان پیشنهاد در صحن علنی مطرح کردیم. همانجا مجددا گفتم که قرار بود آگهی برای استخدام صادر شود و این زشت است که به پرستاران بگوییم قول رئیس جمهور اجرا نشده. آنجا نیز مجددا دکتر حسینی نماینده دولت به شدت مخالفت کرد که ما نمی توانیم منابع را تامین کنیم. صحن علنی نیز به خاطر این مسئله، مجددا رای ندادند.

مسئولان دولت بارها گفته اند مجلس، استخدام پرستاران را تصویب نکرد؟

ببینید، رئیس جمهور به عنوان راس قوه مجریه کاملا موافق است پرستاران استخدام شوند. برای این کار به آنها هم قول داد، ولی زیر مجموعه وی رعایت نکردند. مجلس همیشه آماده است مشکلات مردم و نظام سلامت را حل کند. تلاش عده ای از زیر دستان رئیس جمهور برای اینکه نشان بدهند، مجلس مخالف است، پذیرفتنی نیست. دولت همین الان نیز می تواند با پیش بینی استخدام پرستاران در لایحه بودجه سال آینده، مشکل پرستاران را حل کند، همانطور که می توانست در کمیسیون تلفیق و صحن علنی رای موافق بدهند و نداد. اکنون به نظر می رسد جامعه پرستاری به شدت از رئیس جمهور دلخور است و می گویند ما ناامید شده ایم. اگر رئیس جمهور حرفی بزند و قولی بدهد، دیگر ما باور نمی کنیم.

به نظر شما این ناهماهنگیها، ریشه در کجا دارد؟

نظام سلامت، به اندازه کافی مشکل دارد. مردم هم گرفتارند، پرستاران هم مشکل دارند و همه، این را می دانیم. به نظر می رسد دولت خیلی امیدوار بود مشکلاتش را در مورد بودجه و سایر مسایل با کمیسیون تلفیق حل کند. بارها به دوستان گفتیم مشکلات دولت، با لابی کردن با کمیسیون تلفیق حل نخواهد شد، ولی کسی توجه نکرد. مشکلات با تعامل دولت در کمیسیونهای تخصصی حل می شود، ولی اراده ای برای این کار نیست. به طور مثال، چند ماه پیش از رئیس جمهور برای مشکلات نظام سلامت، وقت ملاقات درخواست کردیم ولی پاسخی نگرفتیم، الان هم ممکن است با هدفمندسازی یارانه ها، مشکلات نظام سلامت بیشتر شود.

پیش بینی شما از آینده نظام سلامت، پس از هدفمندی یارانه ها چیست؟

معلوم است هزینه های وزارت بهداشت، افزایش چشمگیری خواهد یافت. برای درمان یک بیمار که دچار مشکل مزمنی مانند سرطان است، گاهی نیاز به 50 میلیون تومان دارو وجود دارد. طبیعی است اگر افزایش 2 هزار میلیارد تومانی در هزینه های وزارت بهداشت به وجود بیاید و نظام هدفمندی یارانه ها به خوبی اجرا نشود، مشکلات مردم زیادتر شود. اگر می خواهید پیش بینی من را بدانید، بنویسید شهریاری گفت آینده سلامت مردم را کمی تا قسمتی مبهم می دانم.

آقای دکتر، چرا سلامت مردم پس از هدفمندی یارانه ها مبهم است؟ مگر قرار نیست طرحهای گسترش چتر بیمه ای، پزشک خانواده، نظام جامع سلامت و بودجه 10 درصدی عظیم اجرا شود؟

توجه کنید وقتی صحبت از عدالت در سلامت می شود، این است که مردم ضمن دسترسی به خدمات، از آن استفاده هم کنند. ممکن است در بعضی از شهرستانها دسترسی به بیمارستان باشد، ولی پول برای رفتن پیش متخصص نباشد. قانون بیمه همگانی در سال 73 تصویب شده ولی هنوز می بینیم در گوشه و کنار کشور بین 6 تا 8 میلیون نفر از ایرانیها هنوز بیمه نیستند. در مجلس هفتم بیمه روستاییان تصویب شد، ولی هنوز به طور کامل اجرا نشده است. واقعیات موجود این را می گوید که طرح پزشک خانواده هنوز پیاده نشده، چون ما برای پزشک خانواده بودن، هنوز نیروی مجرب تربیت نکرده ایم. از طرفی، در برخی مراکز بهداشت و درمانی، این تعداد نیرو در اختیار ما نیست که در دسترس عموم مردم بگذاریم. به طور مثال در حوزه انتخابیه خودم، استان سیستان و بلوچستان و برخی استانهای محروم، بیش از 50 درصد مراکز،هنوز پزشک ندارند. به همین دلیل، خیلی از روستائیان ما، دفترچه ممکن است داشته باشند، ولی راضی نیستند.

از طرفی، پس از هدفمند سازی یارانه ها، پیش بینی می شود بیماران به موقع نتوانند برای درمان خود به مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه کنند، چون توانایی مالی شان کاهش یاید. طبیعی است این مشکلات برای مردم دارای عوارض غیر قابل جبران و برگشت ناپذیر باشد. این که می گوییم طرح پزشک خانواده، تمام افراد باید دارای پرونده بهداشتی باشند تا پزشک بتواند با اولین مراجعه، تابلوی بیماری اکنون و قبلی وی را تشخیص دهد، بعد در صورت نیاز، ارجاع به مراکز دیگر بدهد، یا آزمایشهای مورد نیاز را انجام دهد. همین الان بیماران برای ارجاع به آزمایشگاه یا بیمارستان، مشکل دارند، چون پزشک متخصص در برخی از نقاط کم داریم و از سوی دیگر هدفمندی یارانه ها به سطح زندگی مردم تاثیر می گذارد.

این چنین که شما می فرمایید و برخی از کارشناسان دیگر نیز تایید کرده اند، ممکن است سلامت مردم با تغییرات اقتصادی آینده کشور در معرض خطر جدی قرار بگیرد؟

نه، این طور هم نیست که آینده را این اندازه تاریک بخوانیم. اعتقاد دارم مجلس اجازه نخواهد داد مسایل سلامت مردم به خطر بیفتد. فکر می کنم بر همین اساس در صورت بروز خطر، قانون تغییر خواهد کرد. دولت مصمم است طرح پزشک خانواده را اجرا کند.  این خیلی خوب است، ولی باید طرح، به طور کامل و جامع اجرا شود. متاسفانه نگاه قبلی و کنونی دولتها به نظام سلامت، زاویه درستی ندارد.

دولتمردان در بخش آموزش و سلامت، هزینه ها را به عنوان هزینه جاری نگاه می کنند، ولی سایر هزینه ها را به عنوان تملک و دارایی می نگرند. ولی هزینه های نظام سلامت و آموزش بیشتر از سایر قسمتهایی که نگاه تملک و دارایی روی آن است، ارزش دارد، چون بزرگترین سرمایه یک کشور، افراد آن و سلامتی شان است.

آقای دکتر، نگرانی از آینده تنها به مردم محدود نمی شود. با تصمیمات جدید مجلس، از جمله منع اشتغال همزمان در بخشهای دولتی و خصوصی، نگرانیهایی در جامعه پزشکی دیده شده، آینده این طرح را چطور ارزیابی می کنید؟

معلوم است اگر پزشکان قرار باشد تنها در بخش دولتی یا خصوصی شاغل شوند، به دلیل کمبود درآمد بخش دولتی، انگیزه کمی برای خدمت در آنجا خواهند داشت. لازمه اجرای این طرح، این است که اگر قرار باشد پزشکان در بخش دولتی فقط کار کنند، باید درآمدهایشان هم واقعی باشد. با وضعیت موجود، پیش بینی من این است با وجودی که تعرفه های دولتی هم خوب دیده شود، باز 10 درصد از پزشکان از بخش دولتی خواهند رفت.

چرا این پیش بینی را دارید؟

مطالعات نشان می دهد با وجودی که بیش از 80 درصد خدمات بستری در بیمارستانهای دولتی به مردم ارائه می شود، آنها از خدماتی که می گیرند، رضایتمندی چندانی ندارند. دلایلی مانند مسایل بهداشتی، برخورد پرسنل، ظاهر نامرتب، غذایی که داده می شود و بسیاری از موارد دیگر باعث می شود رضایتمندی مردم و به تبع آن کارکنان بخش دولتی در نظام سلامت  کاهش یابد.به تبع آن، درآمدهای بخش دولتی هم کم می شود. مشکلات آینده بودجه ای در وزارت بهداشت هم مزید علت خواهد شد. می دانیم هم اکنون بعضی از بیمارستانها برای غذای بیمار یا همراه، مشکل دارند و عزا می گیرند از کجا بودجه را تامین کنیم. حقوق تعدادی از همکاران پزشک، ماههاست پرداخت نشده. در بعضی از رشته ها نیز تعرفه های دولتی حدود یک چهلم تعرفه های بخش خصوصی است. برای یک عمل چشم،  در بخش خصوصی، 400 هزار تومان درآمد نصیب پزشک می شود، ولی همین عمل در بخش دولتی، تنها 10 هزار تومان درآمدزایی برای دکتر دارد، این مسئله باعث خواهد شد که پزشکان از بخش عمومی بیرون بروند.با این شرایط است که به نظر می رسد امکان اجرایی شدن مصوبه اشتغال پزشکان در بخش دولتی یا خصوصی، وجود ندارد، چون پزشکی که می بیند در بخش دولتی بهتر می تواند مریض ببیند، ولی درآمد ندارد، باز هم مجبور خواهد شد کمبود درآمد خود را در بخش خصوصی جبران کند.

اگر از شما پرسیده شود اگر بخواهید بین کار در بخش خصوصی یا دولتی یکی را انتخاب کنید، جوابتان چیست؟

سالهاست در حیطه طبابت کار کرده ام. از سال 74 استادتمام دانشگاه علوم پزشکی بوده ام و اکنون در مرز بازنشستگی هستم، ولی فکر می کنم در صورتی که مجبور شوم برای کار، بین بخش خصوصی یا دولتی، یکی را انتخاب کنم، به بخش خصوصی خواهم رفت.

از درآمد و بودجه که بگذریم، محور دیگری که این روزها در مجلس مطرح است و آن تلفیق وزارتخانه هاست. فکر می کنید با طرح جدید، بخش آموزش پزشکی از وزارت بهداشت منفک شود و به وزارت علوم که گفته می شود با وزارت آموزش و پرورش ادغام شود، پیوند خواهد خورد؟

با وجودی که برخی از همکاران در کمیسیون دنبال این مسئله هستند، بعید می دانم چنین چیزی مصوب شود. تجربه سالها همنشینی آموزش پزشکی و درمان نشان داده کار آموزش پزشکی، یک امر بالینی است. معنی ندارد قسمتی از نیروهای درمانی را برای کار آموزش تربیت کنیم و بخش دیگری را برای درمان. مطمئنا کمیسیون بهداشت و درمان با تلفیق وزارت بهداشت و علوم در بخش آموزش مخالفت خواهد کرد.

سناریوی دیگری که طرح شده، ادغام وزارت رفاه با وزارت بهداشت است، آن نیز نامتحمل است؟

همان 7 سال پیش که وزارت رفاه تشکیل شد، مجلس مصوب کرد که یکی از وزارتخانه ها کم شود، قانونی که تا حالا اجرا نشده. بد نیست بخشی از وزارت رفاه که امور درمانی را عهده دار است، مانند شاخه درمانی صندوق تامین اجتماعی، به وزارت بهداشت واگذار شود.

ولی مطمئنا کارگران با این مسئله مشکل دارند، چون این صندوق با پول آنها تشکیل شده؟

بله، ولی وقتی قانون تجمیع کل سازمانها و صندوقهای بیمه گر مطرح شد، این مسئله نیز بود که درمان از تامین اجتماعی منفک شود. البته در صورتی که همه بیمه شده ها، چه کارگران، چه مستمری بگیران کمیته امداد و بهزیستی و سایر صندوقهای مشابه، حق بیمه یکسانی پرداخت کنند. اکنون دولت می تواند از محل آزادسازی یارانه حاملهای انرژی این حق بیمه را بپردازد و رضایت کارگران را نیز تامین کند.

قبول دارید تجربه نشان داده دولت در پرداخت 3% حق بیمه بیکاری یا بخشی از حق بیمه کارفرمایی خود به تامین اجتماعی اقدامی نکرده که الان 20 هزار میلیارد تومان به صندوق تامین اجتماعی بدهی دارد؟ با این وجود چطور می توان انتظار داشت، دولت برای حق بیمه سایر اقشار، پول به این صندوق بدهد؟

بله، دولت به تامین اجتماعی بدهکار است ولی از درآمد یارانه ها، می تواند بدهی های گذشته خود را بدهد و برای پرداخت سایر هزینه های بیمه شدگان نیز اقدام کند. هر چند به نظر می رسد با وزیر بانفوذی که در وزارت رفاه و تامین اجتماعی وجود دارد، امکان تغییرات در این وزارتخانه به نفع وزارت بهداشت، کم شود، ولی می شود امیدوار بود با جلب نظر دولت، نمایندگان و ذینفعان تامین اجتماعی، این کار را انجام داد. همه چیز بستگی به اجرای درست قانون هدفمندی یارانه ها و نظر مجلس و شورای نگهبان دارد و تا زمانی که قانون پنجم توسعه به طور کامل تصویب و اجرایی نشده، نمی توان در این باره اظهار نظر قطعی داشت.