چرا بعد از خواب کوتاه گیج می‌شویم؟

احساس گیجی و کندی ذهن پس از خواب کوتاه تجربه‌ای رایج است که بسیاری آن را به «خواب بد» نسبت می‌دهند؛ اما علم خواب می‌گوید این حالت، که Sleep Inertia نام دارد، نتیجه بیدار شدن مغز در زمان نامناسب است و با چند راهکار ساده قابل پیشگیری است.

کد خبر: ۱۳۴۶۲۳۸

تاریخ: ۲۶ آذر ۱۴۰۴ - ۰۲:۰۰

احساس گیجی پس از خواب کوتاه معمولاً به دلیل بیدار شدن در مرحله خواب عمیق یا ناهماهنگی موقت سیستم عصبی رخ می‌دهد. با تنظیم مدت چرت، انتخاب زمان مناسب و استفاده از روش‌های بیداری تدریجی می‌توان از مزایای خواب کوتاه بهره‌مند شد، بدون آنکه دچار سردرگمی یا افت تمرکز شویم.

به گزارش تابناک به نقل از خبرآنلاین؛ این وضعیت که در علم خواب با عنوان «خواب‌آلودگی پس از بیداری» (Sleep Inertia) شناخته می‌شود، ناشی از فرآیندهای عصبی و فیزیولوژیکی است که مغز را از حالت خواب به بیداری منتقل می‌کنند.

بر اساس گزارش‌های Sleep Foundation و Harvard Medical School، شدت این حالت به مدت خواب، مرحله‌ای که فرد در آن از خواب بیدار می‌شود و شرایط فیزیکی بدن پیش از خواب بستگی دارد.

علت‌های علمی احساس گیجی بعد از خواب کوتاه

۱. بیدار شدن در مرحله خواب عمیق (Slow-Wave Sleep)
اگر چرت کوتاه وارد مرحله خواب عمیق شود و بیداری دقیقاً در همین مرحله اتفاق بیفتد، مغز هنوز در وضعیت کم‌فعال و کند قرار دارد. این وضعیت می‌تواند باعث گیجی، کاهش تمرکز و کندی واکنش‌ها شود.

۲. اختلال موقت در تنظیم انتقال‌دهنده‌های عصبی
در زمان خواب، سطح انتقال‌دهنده‌هایی مانند آدنوزین، GABA و ملاتونین تغییر می‌کند. بیدار شدن ناگهانی، به‌ویژه بدون زمان تطبیق، باعث تأخیر در بازگشت این مواد به سطح طبیعی و ایجاد احساس سنگینی ذهن می‌شود.

۳. ناهماهنگی دمای بدن و فعالیت مغز
دمای بدن در خواب کاهش می‌یابد. اگر فرد پیش از بازگشت دمای بدن به سطح طبیعی بیدار شود، ممکن است احساس سردی، بی‌حالی یا گیجی را تجربه کند.

۴. وضعیت نامناسب خواب یا کاهش اکسیژن‌رسانی
خوابیدن در حالت فشرده، روی مبل یا با تنفس سطحی می‌تواند اکسیژن‌رسانی به مغز را محدود کند و بیداری را با احساس سنگینی و منگی همراه سازد.

راهکارهای علمی برای افزایش هوشیاری بعد از چرت
مدت چرت را بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه تنظیم کنید

این بازه معمولاً وارد خواب عمیق نمی‌شود و انرژی ذهنی را افزایش می‌دهد.

از چرت‌های بیش از ۳۰ دقیقه پرهیز کنید

زیرا احتمال ورود به خواب عمیق و بروز Sleep Inertia افزایش می‌یابد.

با نور طبیعی یا صدای ملایم بیدار شوید

این روش به مغز کمک می‌کند به‌تدریج از خواب خارج شود.

بلافاصله پس از بیداری حرکت کنید

کشش عضلات، نوشیدن آب یا چند قدم راه رفتن، جریان خون را افزایش می‌دهد.

تنفس عمیق و نوشیدن آب خنک را فراموش نکنید

این کارها سیستم عصبی را فعال و دمای بدن را متعادل می‌کند.

سوالات متداول درباره گیجی بعد از خواب کوتاه

Sleep Inertia چیست و چرا رخ می‌دهد؟

حالتی از کندی ذهن و کاهش هوشیاری است که هنگام بیدار شدن در مرحله نامناسب خواب، به‌ویژه خواب عمیق، ایجاد می‌شود.

آیا همه افراد بعد از چرت دچار گیجی می‌شوند؟

خیر، این موضوع به مدت چرت، کیفیت خواب شبانه و زمان بیداری بستگی دارد.

بهترین مدت چرت برای جلوگیری از گیجی چقدر است؟

۱۰ تا ۲۰ دقیقه بهترین زمان چرت است و معمولاً بدون گیجی، انرژی ذهنی را افزایش می‌دهد.

آیا نوشیدن قهوه بعد از چرت مفید است؟

در برخی افراد بله، اما حرکت بدن و نور طبیعی اثر سریع‌تر و سالم‌تری دارند.

گیجی مداوم بعد از خواب کوتاه نشانه چیست؟

اگر این حالت به‌طور مکرر رخ می‌دهد، ممکن است نشانه کیفیت پایین خواب شبانه یا اختلالات خواب باشد.