تابناک بررسی می کند؛

آیا هروقت بیت‌کوین اوج می‌گیرد، برق ایران قطع می‌شود؟

پارسا روی صندلی اش خم شده بود. لپ‌تاپ قدیمی‌اش با صدایی شبیه تراکتور روشن بود و صفحه‌ای پر از اعداد و نمودارهای بیت‌کوین چشمک می‌زد. شب‌های گرم تابستان بود و برق محله باز قطع شده بود. همسایه‌ها در حیاط‌ها غر می‌زدند و صدای ژنراتور حاج‌اکبر، تنها نانوای محل، توی گوش کوچه می‌پیچید.

کد خبر: ۱۳۲۱۶۹۴

تاریخ: ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ - ۱۴:۴۶

پارسا اما غرق در رویای بیت‌کوین بود. چند ماه پیش، با قرض و قوله، یک دستگاه ماینر دست‌دوم خریده بود. می‌گفت: «این دستگاه، کلید قفله! یه روز می‌فروشمش، یه پراید می‌خرم، یه روز دیگه ویلا تو شمال!» حالا ولی، هر شب که برق می‌رفت، قلبش هم انگار خاموش می‌شد. توی تاریکی، به سایه‌های رقصان روی دیوار نگاه می‌کرد و زیر لب زمزمه می‌کرد: «این بیت‌کوین، یا منو بدبخت بدبخت می کنه، یا خوشبخت خوشبخت!»

***

به گزارش تابناک، بیت‌کوین و خاموشی‌های تابستان‌های ایران دیگر فقط با گرما و شرجی شناخته نمی‌شوند؛ خاموشی‌های مکرر برق، زندگی روزمره میلیون‌ها نفر را مختل کرده است. از نانوایی‌های سنتی که خمیرگیرشان از کار می‌افتد تا بیمارستان‌هایی که در تاریکی فرو می‌روند، انگشت اتهام به سمت یک متهم غیرمنتظره نشانه رفته: استخراج بیت‌کوین. اما آیا واقعاً ماینر‌های بیت‌کوین مقصر اصلی خاموشی‌ها هستند؟ یا این فقط بهانه‌ای است برای پنهان کردن مشکلات بزرگ‌تر؟

استخراج بیت‌کوین در ایران به دلیل برق ارزان، بهشتی برای ماینر‌ها تلقی می‌شود. ایران با تعرفه برق ۲۷۰ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت، ارزان‌ترین برق جهان را دارد

حتی در اخبار غیررسمی گفته می شود برخی سفارتخانه های خارجی در تهران قبض های برق نجومی دارند، حتی رقمی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان که برخی آن را به استخراج بیت کوین در سفارتخانه منتسب می کنند.

طبق گزارش دانشگاه کمبریج، در سال ۲۰۲۱، ماینینگ بیت‌کوین در جهان بیش از ۱۲۱ تراوات‌ساعت برق مصرف کرد، یعنی بیشتر از کل مصرف برق کشوری مثل آرژانتین! اما در ایران، این اعداد چه معنایی دارند؟

تخمین زده می‌شود که ماینر‌های مجاز و غیرمجاز در ایران حدود ۷۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاوات برق مصرف می‌کنند، در حالی که ناترازی برق کشور در تابستان ۱۴۰۴ به ۲۰،۰۰۰ تا ۲۷،۰۰۰ مگاوات رسیده است. این یعنی ماینینگ، حتی در بدترین حالت، تنها ۵ تا ۱۰ درصد از مشکل ناترازی را تشکیل می‌دهد.

برای درک بهتر، فرض کنید یک دستگاه ماینر Antminer S۱۹ Pro با مصرف ۳.۲۵ کیلووات‌ساعت، ۲۴ ساعت در روز کار کند. این دستگاه به‌تنهایی در ماه حدود ۲،۳۴۰ کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند، معادل مصرف یک خانوار متوسط ایرانی در یک سال!

ظرفیت اسمی تولید برق در ایران حدود ۹۲,۰۰۰ مگاوات و ظرفیت واقعی حدود ۶۵,۰۰۰ مگاوات است، در حالی که تقاضا در زمان اوج مصرف گاهی از این میزان فراتر می‌رود.

حالا تصور کنید صد‌ها یا هزاران دستگاه مشابه در سوله‌های مخفی یا حتی خانه‌ها روشن باشند. اما آیا این مصرف، به‌تنهایی می‌تواند شبکه برق ایران را به زانو درآورد؟ پاسخ خیر است.

عوامل بزرگ‌تری مثل فرسودگی زیرساخت‌ها، تلفات ۶،۰۰۰ مگاواتی در شبکه توزیع، و کمبود سوخت نیروگاه‌ها نقش اصلی را بازی می‌کنند.

سود کلان، اما برای چه کسی؟ استخراج بیت‌کوین در ایران به دلیل برق ارزان، بهشتی برای ماینر‌ها تلقی می‌شود. ایران با تعرفه برق ۲۷۰ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت، ارزان‌ترین برق جهان را دارد.

برای مثال، اگر یک بیت‌کوین با مصرف ۱۴۳ مگاوات‌ساعت (تخمین واقعی‌تر نسبت به ادعای ۱،۰۰۰ مگاوات‌ساعت) استخراج شود، هزینه برق آن با تعرفه صنعتی (حدود ۲،۵۳۰ تومان به ازای کیلووات‌ساعت) حدود ۳۶۱ میلیون تومان می‌شود. در مقابل، با قیمت بیت‌کوین ۶۰،۰۰۰ دلار (حدود ۳.۰۸ میلیارد تومان با نرخ دلار ۵۱،۳۵۰ تومان)، سود خام حدود ۲.۷ میلیارد تومان است. این یعنی بازگشت سرمایه در کمتر از ۱۲ ماه برای یک دستگاه پیشرفته مثل Antminer S۱۹ XP ممکن است، نه ۲۲ ماه که در متن اولیه ادعا شده بود.

اما این سود کلان به جیب چه کسانی می‌رود؟ گزارش‌ها نشان می‌دهند که برندگان بزرگ کسان دیگری هستند: مزارع بزرگ ماینینگ... در حالی که پارساهای ساده‌لوح در گوشه‌وکنار ایران با ماینر‌های خانگی رویای ثروت می‌بینند، مزارع بزرگ با دسترسی به برق یارانه‌ای، بخش عمده سود را درو می‌کنند.

ماینینگ می‌تواند محرک توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باشد. برای مثال، در سوئد، شرکت Genesis Digital Assets یک مرکز ماینینگ با ۱،۹۰۰ دستگاه راه‌اندازی کرده که کاملاً با انرژی تجدیدپذیر کار می‌کند.

تجربه جهانی نشان می‌دهد که ماینینگ می‌تواند محرک توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باشد. برای مثال، در سوئد، شرکت Genesis Digital Assets یک مرکز ماینینگ با ۱،۹۰۰ دستگاه راه‌اندازی کرده که کاملاً با انرژی تجدیدپذیر کار می‌کند. در ایران نیز، انجمن بلاکچین پیشنهاد داده که ماینر‌ها به جای مصرف برق شبکه، نیروگاه‌های خورشیدی یا بادی احداث کنند. این نه‌تنها فشار بر شبکه را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند شغل ایجاد کند و درآمد دلاری برای کشور بیاورد.

از سوی دیگر، برخورد‌های سخت‌گیرانه مثل قطع برق ماینر‌های مجاز در تابستان ۱۴۰۴ یا جریمه‌های سنگین برای ماینر‌های غیرمجاز، بدون ارائه راهکار‌های جایگزین، فرصت‌های اقتصادی را از بین برده است. راهکار‌هایی مثل تعرفه‌های پلکانی، استفاده از تایمر‌های هوشمند برای ماینینگ در ساعات غیرپیک، و تشویق به استفاده از انرژی‌های سبز می‌تواند تعادل را به این صنعت بازگرداند.

حقیقت پشت تاریکیخاموشی‌های ایران نتیجه ترکیبی از زیرساخت‌های فرسوده، مدیریت ناکارآمد، و مصرف بی‌رویه است. بیت‌کوین و ماینینگ، اگرچه بخشی از مشکل هستند، اما مقصر اصلی نیستند. با سیاست‌گذاری هوشمند، این صنعت می‌تواند از یک تهدید به یک فرصت تبدیل شود.

نظر شما چیست؟ آیا تجربه ای در این زمینه دارید؟ با ما به اشتراک بگذارید!