آمارنگران کننده از وضعيت بارندگي کشور

نزولات جوي درسال آبي جاري نسبت به سال گذشته 52درصدکاهش يافت

کد خبر: ۱۳۱۷۶۱

تاریخ: ۳۰ آبان ۱۳۸۹ - ۰۹:۱۰

رونامه خراسان نوشت:

در چند سال اخير بارندگي در کشورمان از وضعيت مطلوبي برخوردار نبوده و روند نزولي بارش ها را در اغلب نواحي شاهد هستيم.

به طوري که کارشناسان منابع آب کشور اعلام مي کنند در سال آبي گذشته بارندگي ۲۲۷ ميلي متر بوده است، در حالي که در دوره آماري ۴۱ ساله که به اصطلاح «متوسط دوره درازمدت» ناميده مي شود، به طور ميانگين ۲۳۵ ميلي متر بارش داشتيم که ۸ ميلي متر که معادل ۳ درصد مي باشد، نسبت به سال آبي گذشته کاهش نشان مي دهد. با آن که هنوز در ابتداي سال آبي جاري هستيم، وضعيت بارندگي در اين سال چگونه است؟ آيا مي توان اميدوار بود که تا پايان سال وضعيت بارندگي تغيير کند؟

کاهش بارندگي نسبت به سال گذشته

مهندس يعقوب همتي، مديرکل دفتر مطالعات پايه منابع آب شرکت مديريت منابع آب ايران، به بررسي ۴۸ روزه سال آبي جاري مي پردازد و در اين خصوص مي گويد: به طور متوسط در کل کشور در ۴۸ روز ابتداي سال آبي جاري يعني از ابتداي مهرماه امسال به بعد حدود ۱۱ ميلي متر بارندگي داشتيم که اين ميزان در سال آبي گذشته در مدت مشابه ۲۳ ميلي متر بوده است. اين ميزان در دوره درازمدت که ۴۱ سال آماري مي باشد، ۱۸ ميلي متر مي باشد که ميزان بارش سال آبي جاري نسبت به سال گذشته ۵۲ درصد و نسبت به دوره درازمدت ۳۹ درصد کاهش را نشان مي دهد.

وي مي افزايد: در اين مدت بيشترين بارش در مازندران در ايستگاه رامسر با ۳۳۴ ميلي متر و کمترين آن در هرمزگان با صفر ميلي متر ثبت شده است.

مهندس همتي به ۶ حوضه آبريز اصلي و ۳۰ حوضه آبريز درجه ۲ اشاره مي کند و اظهار مي دارد: حوضه هاي ۶ گانه عبارتند از: حوضه درياي خزر، خليج فارس، درياچه اروميه، فلات مرکزي، حوضه مرزي شرق و حوضه سرخس. حوضه آبريز درياي خزر از ارس شروع و تا اترک ادامه دارد و در مدت ۴۸ روز ۴۹ ميلي متر بارش دريافت کرد در حالي که در سال گذشته ۶۸ ميلي متر بارش داشت و در دوره درازمدت ۶۵ ميلي متر براي اين حوضه بارندگي ثبت شده است، از اين رو نسبت به سال گذشته ۲۸ درصد و نسبت به دوره درازمدت ۲۵ درصد کاهش بارندگي داشته است.

وي مي گويد: حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان که از غرب کرمانشاه آغاز و تا سيستان و بلوچستان ادامه دارد، بزرگ ترين حوضه آبريز کشور مي باشد که ۵۰ درصد منابع آبي کشور را تامين مي کند. اين حوضه که پرآب ترين حوضه کشور است، تاکنون ۹ ميلي متر بارش داشته اما در سال گذشته در مدت مشابه ۳۴ ميلي متر بارندگي داشته و در دوره درازمدت ۲۰ ميلي متر بارش ثبت شده است که اين ميزان بارندگي نسبت به سال گذشته ۷۴ درصد کاهش دارد و نسبت به درازمدت ۵۵ درصد کاهش نشان مي دهد.

حوضه آبريز درياچه اروميه ۷ميلي متر بارندگي براي ۴۸ روز ابتداي سال آبي جاري داشته در حالي که سال گذشته در اين مدت ۵۴ ميلي متر بارندگي را داشته است که متاسفانه بيشترين کاهش بارندگي مربوط به حوضه درياچه اروميه مي باشد.

مديرکل دفتر مطالعات پايه منابع آب ايران در ادامه يادآور مي شود: فلات مرکزي بزرگ ترين حوضه آبريز کشور است که منطقه مرکزي کشور را در بر مي گيرد. کل بارندگي اين حوضه ۶ ميلي متر است که سال گذشته ۹ ميلي متر بارش داشته و در دوره درازمدت ۸ ميلي متر بارندگي براي اين فلات ثبت شده است که در مقايسه نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۳ درصد و نسبت به دوره درازمدت ۲۵ درصد کاهش بارندگي نشان مي دهد. حوضه مرزي شرق که شرقي ترين حوضه و مشترک با افغانستان و پاکستان مي باشد، متاسفانه در سال آبي جاري و در سال آبي گذشته هيچ بارشي نداشته و در دوره درازمدت که ۴۱ سال مي باشد، فقط ۴ ميلي متر بارش براي اين منطقه ثبت شده است.

مهندس همتي يادآور مي شود: حوضه آبريز سرخس نسبت به سال آبي گذشته بارش بيشتري را در سال آبي جاري دريافت کرده به طوري که سال گذشته ۵ ميلي متر در اين حوضه بارندگي داشتيم اما امسال اين حوضه ۷ ميلي متر بارش داشته است اما بايد گفت اين رقم قابل ملاحظه اي نيست. اين حوضه در اين مدت ۴۰ درصد افزايش بارندگي داشته اما نسبت به دوره درازمدت ۴۲ درصد کاهش بارش ثبت شده، زيرا متوسط بارندگي در دوره درازمدت ۱۲ ميلي متر بوده است.

وي اظهار مي دارد: اين مدت سال آبي جاري خيلي نمي تواند تعيين کننده وضعيت بارندگي کشور باشد اما روند کنوني نشان دهنده آن است که از وضعيت خوب بارندگي برخوردار نيستيم.

دکتر بابائيان، مسئول بخش پيش بيني هاي فصلي دانشکده اقليم هم کاهش بارندگي را براي سال آبي جاري تاکنون اعلام مي کند و مي گويد: بارندگي سال آبي جاري هم نسبت به سال گذشته و هم نسبت به دوره آماري کمتر است و تاکنون در کل کشور ۱۲ ميلي متر بارش به طور ميانگين داشتيم در حالي که اين رقم در سال گذشته ۲۰ ميلي متر بوده است و نسبت به ميانگين دوره آماري ۲۷ درصد کاهش بارش داريم.

دکتر حبيبي، رئيس مرکز اقليم شناسي کشور هم به کمبود بارندگي در سال جاري اشاره مي کند و مي گويد: متاسفانه تاکنون در اغلب نواحي کشور به جز سواحل درياي خزر بارش نداشتيم اما از مرکز به سمت شمال کشور با کاهش دما مواجه هستيم و حدود يک درجه کاهش دما و بارش کمتري را خواهيم داشت.

بهبود وضعيت بارش در زمستان

هنوز که تا پايان فصل پاييز زمان باقي است و زمستان را هم پيش رو داريم، آيا مي توان اميدوار بود که بارندگي در کشور شرايط مطلوبي به خود بگيرد.

دکتر حبيبي، رئيس مرکز اقليم شناسي کشور در اين باره مي گويد: سال گذشته سال ترسالي و پرآبي نبوده و بايد گفت خشکسالي تنها شاخص نيست و به عوامل متعددي بستگي دارد اگر بارش کم شود شايد لطمه و تاثير سوء آن را به زودي احساس نکنيم اما قطعا ذخاير منابع آبي لطمه مي بيند و اگر افت بارش را به دنبال داشته باشيم زيان هاي جبران ناپذيري به منابع آبي وارد مي شود.

وي مي افزايد: شايد هنوز مردم و برخي مسئولان متوجه تغيير اقليم در کشورمان نشده اند از اين رو بايد به اين آ گاهي برسيم که خود را با کمبود بارندگي ها و تغيير شرايط اقليمي وفق دهيم و با آن سازگار شويم.

وي مي افزايد: اواخر فصل زمستان بارش بيشتري را خواهيم داشت اما به معناي شرايط مطلوب نيست.

دکتر بابائيان، مسئول بخش پيش بيني هاي فصلي دانشکده مرکز ملي اقليم شناسي کشور هم بر اين نظر است که چون سال هاي متمادي و به مدت طولاني خشکسالي را پشت سر گذاشته ايم و بارش در اغلب مناطق کشور کم بوده است ديدگاه کمتر از حد طبيعي براي بارندگي هاي سال آبي جاري حاکم است اما نمي تواند سال سختي باشد فقط بايد با احتياط به اين مسئله پرداخت.

مهندس همتي، مدير کل دفتر مطالعات پايه منابع آب ايران هم در اين باره مي گويد: سازمان هواشناسي اعلام کرده است هرچه به سمت زمستان پيش مي رويم وضعيت بارش بهتر مي شود، پيش بيني ما اين است در سطح کشور بارندگي در سال آبي جاري طبيعي باشد اما پيش بيني شده است که جريان آب هاي سطحي و روان آب ها که در واقع وضعيت آبي را تعيين مي کنند حدود ۴۰ درصد پايين تر از حد طبيعي خواهد بود.

وي مي افزايد: ميزان طبيعي روان آب هاي سطحي بايد ۹۲ ميليارد متر مکعب باشد تا رودخانه ها اين ميزان آب را دريافت کنند اما پيش بيني مي شود که در سال آبي جاري بيش از ۵۰ ميليارد متر مکعب آب سطحي نداشته باشيم و ۴۰ ميليارد متر مکعب کاهش روان آب ها را داريم. افزايش دما و تغيير اقليم، برداشت غيرمجاز از حوضه هاي آبريز و تغيير در نوع ريزش از دلايل کاهش روان آب هاي سطحي مي باشد.

مهندس همتي هم چنين مي گويد: پيش بيني هاي اين دفتر نزديک به واقعيت است، پيش بيني هاي سال گذشته ما نيز وضعيت بارش را طبيعي ارزيابي کرده بود که با تحقق ۲۳۴ ميلي متر باران اتفاق افتاد.

وي مي افزايد: در پيش بيني ها از روش هاي مختلفي استفاده مي شود که اين دفتر نيز از الگوي رونديابي اطلاعات و وقايع تاريخي بهره برده و پيش بيني هاي اين الگو تاکنون به ميزان زيادي به واقعيت نزديک بوده است.

مديريت مصرف آب

مصرف آب در کشور ما غير استاندارد است به طوري که مصرف آب در ايران را ۲ برابر استاندارد جهاني عنوان مي کنند، حال اين سوال مطرح مي شود وقتي که هر ساله ميزان بارش در کشور کاهش مي يابد، چرا مصرف آب در بخش هاي مختلف مديريت نمي شود و چگونه بايد اين کار انجام شود؟

مهندس همتي، مدير کل دفتر مطالعات پايه منابع آب ايران بر ضرورت مديريت مصرف آب تاکيد مي کند و مي گويد: مصرف کنندگان در همه بخش ها بهتر از همه مي توانند مصرف آب را مديريت کنند. بايد در همه بخش ها اعم از آب شرب، کشاورزي و صنعت ديدگاه  شفافي نسبت به مصرف آب به وجود آيد و با يک بارش خوب تصور نشود که مشکل کم آبي نداريم.

دکتر حبيبي، رئيس مرکز اقليم شناسي کشور معتقد است مردم و مسئولان بايد وضعيت نامناسب بارش در کشور را جدي بگيرند و بدانند که اگر نتوانيم آب موجود را در همه زمينه هاي مصرف به صورت بهينه مديريت کنيم قطعا در آينده دچار مشکل خواهيم شد.

وي مي افزايد: بايد همگان اعم از کشاورز و ديگر اقشار بدانند که ميزان بارش طبيعي بايد براي همان مقصود در نظر گرفته شود به عنوان مثال براي گندم ديم به طور ميانگين حداقل ۲۵۰ ميلي متر بارندگي نياز است اما اين ميزان بارش براي ذخاير منابع آب و يا پر شدن سدها تفاوت دارد.

وي مي افزايد: مديريت مصرف آب بايد هم در دستور کار مسئولان باشد و هم مردم هشدارها را جدي بگيرند و در مصرف آب صرفه جويي کنند.

به گزارش پايگاه خبري وزارت نيرو الماسوندي، مدير عامل شرکت مديريت منابع آب کشور ميزان بارندگي در ايران را سالانه کمتر از يک سوم ميانگين جهاني ذکر مي کند و مي گويد: با آن که ميزان بارش کمتر از ميانگين جهاني است، اما ميانگين مصرف آب در کشورمان ۲ برابر استانداردهاي جهاني و ميانگين آب مصرفي سرانه جهان حدود ۵۸۰ متر مکعب براي هر نفر در سال است که اين رقم در ايران حدود ۱۳۰۰ متر مکعب در سال مي باشد.

وي مي افزايد: هدررفت آب در ايران ۲۸ تا ۳۰ درصد است در حالي که اين ميزان اتلاف آب در دنيا ۹ تا ۱۲ درصد گزارش شده است.

الما سوندي متذکر مي شود: مصرف سرانه آب در ايران ۷۴ متر مکعب است اما سرانه مصرف جهاني آب به ازاي هر نفر ۴۵ متر مکعب مي باشد که ميزان سرانه آب مصرفي کشورمان ۲۹ متر مکعب بيش از استانداردهاي بين المللي آب به صورت مستقيم و غير مستقيم است.

وي مي گويد: آبرانه(مصرف مستقيم و غير مستقيم آب) هر ايراني ۴ هزار و ۴۵۰ ليتر است در حالي که متوسط جهاني آن ۳ هزار و ۴۰۰ ليتر مي باشد. سرانه آبرانه در بخش کشاورزي ايران ۹۴ درصد است در حالي که اين ميزان در دنيا ۵۸ درصد گزارش شده است.

مدير عامل شرکت مديريت منابع آب کشور اظهار مي دارد: ميزان مصرف آب در بخش شرب کشور 7.5 و در بخش صنعت 2.5درصد است و در حال حاضر ۹۰ درصد آب استحصالي در بخش کشاورزي با بهره وري ۳۴ درصد مصرف مي شود و اين موضوع يکي از چالش هاي مهم پيش روي منابع آبي کشور است.

عليرضا الماسوندي مي گويد: سالانه 94.8 ميليارد متر مکعب آب در کشور مصرف مي شود که حدود ۷۰ درصد آن از منابع آبي زيرزميني و بقيه از جريان هاي سطحي تامين مي شود.

وي به پيامدهاي افت آب هاي زيرزميني در کشور اشاره مي کند و مي گويد: هم اکنون ۲۱۰ دشت در کشور وضعيت بحراني دارند و افت آب هاي زيرزميني تا 1.5 متر پيش رفته است اگر توزيع آب مديريت نشود هر سال شاهد افت بيشتر سطح آب هاي زيرزميني در کشور خواهيم بود و اين وضعيت ديگر به حالت تعادل برنمي گردد.

الماسوندي، مديريت در مصرف آب را بسيار با اهميت تلقي مي کند و يادآور مي شود: با اين که اقدام هاي زيادي براي مديريت زمين و عرضه آب در نقاط مختلف کشور انجام شده اما هنوز در زمينه مديريت مصرف جاي کار بيشتري وجود دارد. هدف ما در بخش آب فقط تامين و ذخيره آب نيست بلکه بايد هم زمان با مديريت عرضه و تامين آب گام هاي بلندي را براي مديريت مصرف به ويژه فرهنگ سازي در اين بخش مهم برداريم.

وي اظهار مي دارد: اگر ۱۰ درصد آبي که در کشور مصرف مي شود صرفه جويي شود اين ميزان به قدر تمام مصرفي است که امروز براي شرب خانگي و صنعت مورد استفاده قرار مي گيرد. در حالي که متاسفانه هنوز مردم آن گونه که بايد با هزينه هاي هنگفت تامين، تصفيه و توزيع آب در بخش هاي مختلف آشنا نيستند و همين مسئله ضرورت اقدام هاي فرهنگي را در بخش مديريت مصرف دوچندان مي کند.

الماسوندي تاکيد مي کند: براساس پيش بيني هاي انجام شده ۴۹ کشور تا سال ۲۰۲۵ در وضعيت تنش آبي قرار مي گيرند که ايران يکي از آن کشورهاست پس براي مقابله با اين وضعيت و کنترل آن نيازمند برنامه ريزي جامع و کامل در تمام ابعاد هستيم.

به هر حال کارشناسان و مسئولان منابع آب کشور وضعيت بارندگي سال جاري را خوب ارزيابي نمي کنند و پراکندگي در بارش ها را ذکر مي کنند. پس با برنامه ريزي ها و تمهيداتي ضرورت دارد آب موجود را مديريت کرد تا از بروز مشکلات احتمالي جلوگيري شود تا اين که تابستان آينده دچار کمبود آب نشويم.