شهر‌های دانشگاهی و تمرکززدایی

حسین سبحانی‌نیا

کد خبر: ۱۳۰۹۸۵

تاریخ: ۲۴ آبان ۱۳۸۹ - ۱۴:۱۹

مدتی قبل دولت كاهش تمركز از پایتخت را در دستور كار خود قرار داد. همین امر سبب شد سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به بهانه كاهش جمعیت تهران چندپاره شده و راهی شیراز و اصفهان شود! اما به نظر میرسد بتوان با ایجاد شهرهای دانشگاهی در دیگر نقاط كشور كه اتفاقا صبغه تاریخی آنها هم همین ویژگی را داشته بتوان از تمركز در تهران كاست. شهرهای دانشگاهی به نام دنیا نظیر آكسفورد در انگلستان و پرینستون در فرانسه میتوانند نمونه‌های معاصر تلقی شوند و این در حالی است كه ما سال‌های دور چنین تجربه‌هایی را داشته‌ایم.

حجت اسلام و المسلمین دکتر حسین سبحانی‌نیا، نماینده مردم نیشابور و فیروزه در مجلس شورای اسلامی در این باره می‌گوید: تاكید ما نیز بر این بوده كه نیشابور با توجه به استعداد و ظرفیتش بیش از آنچه امروز در حوزه علمی و دانشگاهی كار شده میتواند نقش ایفا كند و باید دولتمردان نیز كمك كنند تا با تلاش مستمر احیاگر تمدن و فرهنگ قدیم نیشابور و كاربردی كردن آن برای دوره كنونی باشیم. این كار میسر نیست مگر با رویكرد علمی و دانشگاهی در شهرستان نیشابور و از این جهت شهر دانشگاهی همیشه از خواستههای ما بوده است. در حال حاضر نیز همچنان در حال رایزنی با دولتمردان و مسئولان مربوطه هستیم.

وی درباره شرایط برای تبدیل نیشابور به یك شهر دانشگاهی اظهار داشت: در اینكه شهرستان نیشابور به دلیل سابقه تاریخی و فرهنگی و همچنین وجود نظامیه‌های متعدد در گذشته تاریخ، امروز نیز مزیتهای علمی و فرهنگی بسیاری برای توسعه دارد تردیدی نیست. در زمانی كه ما در ایران 30 تا 32 نظامیه داشتیم حدود 28 نظامیه در نیشابور فعال بودند كه نشان میدهد در گذشته نیز این شهر، شهردانشگاهی بوده است. همچنین در زمان حضور حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در نیشابور به جز استقبال كم نظیر از آن حضرت و اجتماع عمومی بیش از 24هزار قلمدان مرصع مزین به ثبت و نگارش حدیث شریف سلسله الذهب از زبان آن امام بزرگوار در آن زمان شد كه نشان از این موضوع دارد كه نیشابور در شرایطی كه علم و دانش در بسیاری از مناطق كشور جایگاهی نداشت و دنیا این شهر مهد علم و دانش بود.

همچنین نقل شده است كه بیش از 4 هزار عالم و دانشمند در شهر نیشابور پرورش یافته‌اند و امروز نام آنها در لابه‌لای اوراق تاریخ زینت بخش تاریخ ایران است. از این جهت توجه به ارتقاي علمی و فرهنگی نیشابور امری ضروری و لازم است. البته در سالهای بعد از انقلاب اسلامی خوشبختانه حركت خوبی در این زمینه صورت گرفته است. این حركت نیز حركتی صعودی و رو به رشد بوده است. اگر روزی ما در نیشابور فقط یك مركز تربیت معلم داشتیم اینك مراكز علمی و دانشگاهی متعدد و متنوعی فعالند تعداد آنها به 15 -16-17 واحد دانشگاهی ارتقا یافته است. هم اینك بیش از 18 هزار دانشجو نیز در مجموعه‌های آموزشی شهرستان مشغول به تحصیل هستند. با نگاه مثبتی كه امروز در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و همچنین وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی حاكم است امید داریم ارتقاي سطح علمی در این شهرستان با فرهنگ نقش آفرینی مؤثری در سطح علمی كشور ایفا كند که در گذشته و حال داشته و دارد بتواند به توسعه علمی و دانشگاهی کشور خدمت بیشتری را ارائه نماید.

آیا به طور مشخص پیشنهاد تبدیل نیشابور به یك شهر دانشگاهی كشور را به دولت مطرح كرده‌اید؟ اینگونه ضمن احیای نیشابور تاریخی در دوران معاصر نیز میتوانیم شاهد تحولات مثبتی در این شهرستان و نقش آفرینی در سطح ملی باشیم؟

سبحانی‌نیا: این ظرفیت برای تبدیل نیشابور به شهردانشگاهی وجود دارد. همین مزیت‌ها سبب شده كه دولت نیز بتواند بر این شهرستان توجه ویژهای داشته باشد. مزایای نیشابور علاوه بر پتانسیل‌های علمی و فرهنگی، فرصتهای صنعتی، كشاورزی، دامداری و گردشگری است. اما در بخش علمی و دانشگاهی به نظر من این فرصت متفاوت است. همچنین از آنجا كه نیشابور در مسیر راه آهن تهران- مشهد واقع است زیرساخت حمل و نقل آن فراهم و بسیاری از موانع آن برطرف شده است . نزدیكی نیشابور به مركزیت استان خراسان رضوی، مشهد مقدس، فرصت مغتنم دیگری است كه بازهم موضوع دسترسی به فرودگاه و سایر زیرساخت‌های لازم برای این پیشنهاد را فراهم میكند. از نگاه دیگر نیشابور آب و هوای مناسبی دارد و طبیعت بسیار زیبای نیشابور در دامنه رشته‌ كوههای بینالود فرصت مغتنم دیگر این منطقه به حساب میآید. نكته بسیار مهم در فرهنگ نیشابور وجود فرهنگ مهاجرپذیری این شهرستان و زمینه‌سازی آن در جهت رشد و توسعه است كه البته باز هم در این زمینه همان پیش زمینه تاریخی- فرهنگی و استقرار دانشگاههای جدید كمك مؤثری بوده است. با این تفاسیر و با توجه به سیاستی كه امروز دولت برای تمركززدایی از تهران و توجه به استانها و شهرستانهای مختلف در پیش گرفته است میتواند با تبدیل نیشابور به یك شهردانشگاهی فرصت جذب و پذیرش تعداد بسیاری زیاد دانشجو را فراهم كند. این موضوع میتواند به كاهش تمركز در تهران و سایر كلانشهرهایی كه با تراكم جمعیت مواجه‌ند منجر شود.

آیا برای تبدیل نیشابور به یك شهر دانشگاهی دولت با محدودیتی در این زمینه مواجه است؟ ی

یعنی نیاز به قانون دارد یا نه میتوان چنین تصمیمی و چنین پیشنهادی را عملیاتی كرد؟

سبحانی نیا: چنین محدودیتی در این زمینه برای دولت مطرح نیست و دولت به راحتی میتواند در راستای سیاست تمركززدایی خود این اقدام را عملی كند. سیاستی كه دولت در این زمینه دنبال میكند در راستای توزیع عادلانه امكانات و اعتبارات است و در زمینه مراكز علمی نیز همین سیاست دنبال میشود. اما بالطبع در جاهایی كه استعداد و توانمندی بالایی داشته باشند توجه دولت میتواند به رشد و توسعه كم هزینه‌تر و سریعتر منجر شود. به نظر من شهرستان نیشابور چنین ظرفیتی را دارد كه به هزینه كمتر و پذیرش بالای دانشجو نقش مؤثری در تمركززدایی از تهران ایفا كند.

یكی از نگرانی‌هایی كه همواره بر سر راه توسعه مطرح است نبود آب به قدر كافی و اشكالات زیست محیطی است. در شهرستان نیشابور برای تبدیل به شهردانشگاهی و پذیرش جمعیت بالای دانشجویی و دانشگاهی مشكل آب که مطرح نیست؟

سبحانی نیا: خوشبختانه قرار گرفتن نیشابور در دامنه رشته‌ كوههای بینالود فرصتی مغتنم است. در استان خراسان رضوی 36 دشت داریم كه در 33 دشت آن احداث چاه عمیق ممنوع است، شرایط نیشابور، به خصوص دامنه بینالود از نظر آب‌های سطح الارضی و منابع آب زیرزمینی مناسب است. بنابراین در شهرستان نیشابور چنین مشكلی وجود ندارد. ضمن آنكه 12 رودخانه دائمی در منطقه نیشابور جریان دارد بنابراین چه در بحث توسعه دانشگاهی چه در بحث توسعه همه جانبه نیشابور مشكل آب نخواهد داشت و كافي است برای آینده یك برنامه ریزی مناسب داشته باشیم.

در مورد محیط زیست و آلایندگی هایی كه زندگی جدید ما رقم میزند چطور؟ مثلا در مقایسه با سایر طرحهای توسعه ای ایجاد شهر دانشگاهی كمترین میزان آلایندگی را در مقایسه با توسعه صنعتی و حتی بخشهای دیگر دارد؟

سبحانی نیا: ما معتقدیم استقرار شهر دانشگاهی مغایرتی با بخش صنعت ندارد بلكه در تعامل با آن و مكمل بخش صنعت خواهد بود. امروز میدانیم كه بسیاری از زمینه‌های صنعتی نیازمند حضور و پشتیبانی دانشگاه است. دانشگاهیان نیز برای توسعه و ارتقاي سطح علمی و دستیابی به مدارج بالاتر علمی نیازمند فضایی برای تجربه تئوریهای خود به عمل هستند بنابراین مغایرتی در حضور صنایع و دانشگاه نیست و این دو به همدیگر كمك خواهند كرد. در حال حاضر در خراسان رضوی نیشابور دومین شهرصنعتی استان محسوب میشود و استقرار 350 واحد صنعتی و معدنی و صنایع بزرگی چون فولاد خراسان و نیروگاه هزار و 100 مگاواتی و سایر كارخانه‌ها از این دست است.

با این توضیحات تاكنون پیگیر ایجاد و تبدیل نیشابور به شهر دانشگاهی نظیر تجربه‌هایی كه در سایر كشورها چون آكسفود و... بوده‌اید؟

سبحانی نیا: البته همیشه در گفتوگوهای ما با دولتمردان و همینطور رئیس جمهور و وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری یا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی این خواسته به عناوین مختلف مطرح بوده است. تاكید ما نیز بر این بوده كه نیشابور با توجه به استعداد و ظرفیتش بیش از آنچه امروز در حوزه علمی و دانشگاهی كار شده میتواند نقش ایفا كند و باید دولتمردان نیز كمك كنند تا با تلاش مستمر احیاگر تمدن و فرهنگ قدیم نیشابور و كاربردی كردن آن برای دوره كنونی باشیم. این كار میسر نیست مگر با رویكرد علمی و دانشگاهی در شهرستان نیشابور و از این جهت شهردانشگاهی همیشه از خواستههای ما بوده است. در حال حاضر نیز همچنان در حال رایزنی با دولتمردان و مسئولان مربوطه هستیم.