اصلاحات اخلاقی؛ نسخه ای برای سیاسیون

سید احسان رئیس الساداتی

کد خبر: ۱۳۰۷۷۹

تاریخ: ۲۳ آبان ۱۳۸۹ - ۱۸:۴۴

[email-masked]

1. در قسمتی از دعای مکارم اخلاق(دعای بيستم صحيفه سجاديه) امام سجاد(ع) از پروردگار می خواهند تا خویهای نیکو و صفات پسندیده را به ایشان عطا کند، سپس به عنوان تکمیل این درخواست از خداوند مسئلت دارند که قبل از اعطای مکارم الاخلاق، قابلیّت و ظرفیّت تحمّل این مواهب در بنده به وجود آید، سپس آراسته به این صفات گردد، تا مبادا گرفتار صفات رذیله چون عجب، کبر، منّت گذاری و سایر رذایل شود.

حضرت می فرمایند: «ارجمندم ساز و عزیزم دار و مبتلایم به کبر مگردان... اما به همان مقدار که عزّت ظاهری برایم پیش می آوری ذلّت و پستی در باطن برایم ایجاد کن تا مبادا گرفتار کبر و غرور شوم»(1)
«بر بندگی ات رامم ساز، و عبادتم را به آلودگی خودپسندی تباه مکن« (2)
«خیر و نیکی را برای تمام مردم به دست من جاری ساز و آن را از کدورت منّت گذاری دور دار که پاداش احسان را از بین ببرد«(3)
«خویهای عالی را به من عطا فرما و از فخر فروشی محافظتم نما»(4)
صفاتی چون: «گستردن عدل و داد، فرو نشاندن خشم، خاموش کردن آتش فتنه و دشمنی (اختلاف بین مردم)، گردآوردن دلهای از هم رنجیده، اصلاح بین مردم، رواج دادن خیر و نیکی و پنهان نمودن عیوب، نرم خویی، فروتنی، خوش رفتاری و وقار، حسن معاشرت، پیشی گرفتن در نیکی، ایثار در نیکی و لطف، چشمپوشی از سرزنش دیگران، بخشش بر آن که استحقاق ندارد، گفتن سخن حق اگر چه سخت باشد، کم شمردن نیکی در گفتار و کردار اگر چه بسیار باشد، بسیار شمردن بدی در گفتار و کردار اگر چه کم باشد»(5)

حضرت مى فرمايد:«و اطفاء النائره» (يعنى: خدايا توفيق بده كه‌ آتشها را‌ خاموش كنم.) «نائره» به‌ معناى آتش افروخته است. «اطفاء» هم به‌ معناى خاموش كردن است. ولى اينجا خاموش كردن آتش به‌ معناى ‌آن است كه‌ اگر نزاع ‌و‌ جدال ‌و‌ اختلافاتى ميان مسلمانان پيدا بشود، من‌ آتشهاى اجتماعى را‌ خاموش بكنم. اگر فسادى در‌ جامعه بشود، تنازعى بشود، خدايا به‌ من‌ توفيق بده كه‌ اطفاء نائره بكنم.

يكى از‌ وظايفى كه‌ حتما بر‌ عهده ‌ى‌ آدم مسلمان متعهد مى باشد اين است كه‌ نه تنها خودش نبايد فساد بكند، بلكه هر‌ جايى هم نزاعى ديد، بايد ‌آن آتش را‌ خاموش كند. ‌و‌ هر‌ جايى هم كه‌ ديد آتش فساد ‌و‌ فتنه روشن شده است اطفاء نائره كند ‌و‌ آتش فساد ‌و‌ فتنه را‌ خاموش كند.( آيت الله روح الله خاتمي، شرح دعاي مكارم الاخلاق،پایگاه تخصصی صحیفه سجادیه)

حضرت در پی درخواست مکارم اخلاق، اصلاح و هدایت دشمنان را از پروردگار خواستارند. ایشان عملاً شیوه گذشت و بزرگواری را به ما می آموزند که نه تنها پاسخ دشمنی و عداوت مقابله به مثل نیست، بلکه باید از آن هم فراتر رفته، اصلاح و هدایتشان را از پروردگار درخواست نمود.

حضرت می فرمایند: «پروردگارا شدّت کینه کینه توزان را به محبّت، حسد اهل تجاوز را به مودّت، بدگمانی نیکان را به اطمینان، دشمنی نزدیکان را به دوستی، بدرفتاری خویشاوندان را به خوش رفتاری، خوار گردانیدن نزدیکان را به یاری نمودن، دوستی ظاهرسازان را به دوستی حقیقی و اهانت مصاحبان را به حسن رفتار مبدّل ساز»(6)

حضرت در ادامه کرامت و بزرگواری را به بالاترین درجه رسانده، ظرایف اخلاقی را چنین بیان می فرمایند: «پروردگارا مرا توفیق ده تا با کسی که با من یکرنگی ننموده از سر اخلاص رفتار کنم«(7)«کسی را که از من دوری گزیده به خوبی پاداش دهم، و به کسی که محرومم ساخته بخشش نمایم، به آن که از من بریده بپیوندم، و از آن که از من غیبت نموده به نیکی یاد کنم، خوبی را سپاس گزارم و از بدی چشم بپوشم» (8)

2. «مردم ميخواهند ماها كه اينجا در مسند مديريت كشور نشستيم، با همديگر مهربان باشيم، با هم كار كنيم، نسبت به هم صميمى باشيم. نه اينكه از گناهان و خطاهاى هم اغماض كنيم؛ ابداً - اينكه هيچ مطلوب نيست، اين ضد ارزش است - اما نوع برخوردها، نوع صميمى، نوع مهربانانه، نوع مؤمنانه و برادرانه بايد باشد. » (بيانات مقام معظم رهبری در ديدار نمايندگان مجلس شوراى اسلامى 11/9/88)

«به اخلاق خودمان هم برسيم. اخلاق اهميتش از عمل هم بيشتر است. فضاى جامعه را فضاى برادرى، مهربانى، حسن ظن قرار بدهيم. من هيچ موافق نيستم با اينكه فضاى جامعه را فضاى سوءظن و فضاى بدگمانى قرار بدهيم. اين عادات را از خودمان بايد دور كنيم. اينكه متأسفانه باب شده كه روزنامه و رسانه و دستگاه هاى گوناگون ارتباطى - كه امروز روزبه روز هم بيشتر و گسترده تر و پيچيده تر ميشود - روشى را در پيش گرفته اند براى متهم كردن يكديگر، اين چيز خوبى نيست؛ اين چيز خوبى نيست، دل ما را تاريك ميكند، فضاى زندگى ما را ظلمانى ميكند. هيچ منافات ندارد كه گنهكار تاوان گناه خودش را ببيند، اما فضا، فضاى اشاعه ى گناه نباشد؛ تهمت زدن، ديگران را متهم كردن به شايعات، به خيالات. »( خطبه ‏هاى رهبر معظم انقلاب در نماز عيد سعيد فطر 29/6/88)

«به نظر من علاوه‌ى بر مسئله‌ى زبان، مسئله‌ى رفتار لازم است. همين «كونوا دعاة النّاس بغير السنتكم»كه گفته شده، اينجاست. چيزى كه دلها را نرم ميكند، بلكه عنادها را به زانو در مى‌آورد، آدمهاى معاند را به زانو در مى‌آورد، رفتار درست است، رفتار خوب است. البته رفتار خوب، شامل اخلاق خوب، تواضع، صداقت در گفتار، صداقت در موضعگيرى، صراحت در بيان حقيقت و بلندنظرى نسبت به امور مادى و دنيوى ميشود؛ اين چيزهائى كه نشان‌دهنده‌ى خلوص در عمل است؛ كه اگر به توفيق پروردگار ماها واقعاً خلوص در عمل داشته باشيم، طبعاً در رفتار و گفتارمان خودش را نشان ميدهد. بنابراين نقطه‌ى اساسى مهمِ دوم، بهترين راهش همين است: اولاً لسان موعظه و نصيحت - برادرانه، و در مواردى پدرانه و مشفقانه - ثانياً رفتار و عمل.» (بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار اعضای نمايندگى رهبرى در دانشگاه‌ها 20/4/89)

3. یادم می آید در ویژه برنامه ای که به مناسبت دهه فجر از تلوزیون پخش می شد(نام این ویژه برنامه "محرمانه" بود) یک روز حجت الاسلام و المسلمین حاج مهدی آقای طباطبائی را دعوت کرده بودند.می گفت قبل از انقلاب ما مردم را به همگرایی و اتحاد فرا می خواندیم ولی امروز دارند مردم را از هم جدا می کنند.حتی برای بهتر فهماندن مقصودش با حرکت دستانش این دو وضعیت را تشریح می کرد.

4. «اصلاح طلب اصولگرا»«اصولگرای اصلاح طلب»«اصولگرای منتقد»«اصولگرای حامی دولت»«اصولگرای ضد دولت»«اصلاح طلب معتدل»«اصلاح طلب افراطی»«اصولگرای مترقی»«اصولگرای سنتی»... و اخیرا هم شنیدم کسی می گفت فلانی«اصولگرای سکولار!» است.

اینها عناوین و اسامی است که عده ای از سیاسیون یا خودشان،خودشان را در آن ها گنجانده اند و یا دیگران آنها را در این دسته ها گنجانده اند.

البته نه اینکه در صدد حمایت از گروه خاصی بر بیاییم ولی این گروه بندی ها اگر به جان مردم و نخبگان بیفتد چه خواهد کرد! حال ممکن است یک روزنامه خاص با یک نگاه خاص و با یک سردبیر خاص بگوید فلانی ها دارند همه سیاسیون را از «خائن» و «غافل» و «سقوط کرده» تا «خودی» و «ولایتی» را یک دسته می کنند.خیر، این به معنای یکدسته کردن سیاسیون نیست.مجازات عوامل فتنه و ریشه یابی فتنه های پیش از این جای خود،ایضا خدمتگزاری مسئولان دلسوز این نظام و قدردانی از آنان.اما برای اتحاد و یکپارچگی میان نخبگان و اتحاد میان مردم و نخبگان چه کرده ایم و از همه مهمتر با توصیه رهبر معظم انقلاب مبنی بر جذب حداکثری و دفع حد اقلی چه کرده یم؟
جالب اینکه باز عده ای اصرار دارند بر خلاف این توصیه،نخبگان و دلسوزان را با برچسب زنی از خود و جامعه برانند.چشم پوشی از عیوب و توصیه برادرانه برای اصلاح روش ها،جای خود را به انگ زنی و «نکته گرفتن» داده است.اکنون بد نیست در فضایی عاری از هیجانات و هوچی گری ها،از خود بپرسیم واقعا تا امروز چقدر برای «رفتار مؤمنانه»، «تواضع»، «رفتار برادرانه»، «فضای عاری از سوء ظن» و «فضای عاری از تهمت» تلاش کرده ایم؟
.....................................................................................
پی نوشت ها:

(1) «وَ اَعِزَّنی و لا تَبتَلیَنّی بالکِبر... وَ لا تَرفَعنی فِی النّاسِ دَرَجَةً اِلاّ حَطَطْتَنی عِندَ نَفسی مِثلَها، وَ لا تُحْدِث لی عِزّا ظاهرا اِلاّ اَحدَثْتَ لی ذِلَّةً باطِنَةً عِندَ نَفسی بِقَدَرِها»
(2) «وَ عَبِّدنی لَکَ، وَ لا تُفسِد عِبادَتی بِالعُجب»
(3)«وَ اَجْرِ للنّاسِ علی یَدِیَ الخَیر وَ لا تَمحَقهُ بِالمَنِّ»
(4) «وَهَبْ لی مَعالِیَ الاَخلاقِ و اعْصِمنی مِنَ الفَخر»
(5)«فی بَسْط العَدل، وَ کظمِ الغَیظ وَ اِطفاءِ النائرة، وَ ضَمِّ اَهلِ الفُرقَه، وَ اِصلاحِ ذاتِ البَین، و اِفشاء العارِفَة، وَ سَترِ العائِبَة، وَ لینِ العَریکة، وَ خَفضِ الجَناح، وَ حُسْنِ السّیرَة، وَ سُکونِ الرّیح، وَ طیبِ المُخالَقَه، وَ السَّبقِ اِلَی الفَضیلَة، وَ ایثارِ التَّفَضُّل، وَ تَرکِ التَّعییرِ، وَ الافضالِ عَلی غَیرِ المُستحقّ، وَ القَولِ بِالحَقِّ وَ اِن عَزَّ، وَ استقلالِ الخَیرِ وَ اِن کَثُرَ مِن قَولی وَ فِعلی، وَ استِکثارِ الشَرِّ وَ اِن قَلَّ مِن قَولی وَ فِعلی»
(6)«وَ اَبدِلنی مِنْ بِغضَةِ اَهلِ الشَّنَآنِ المَحَبَّة، وَ مِن حَسَدِ اَهلِ البَغیِ المَوَدَّة، وَ مِن ظِنَّةِ اَهلِ الصَّلاحِ الثِّقَة، وَ مِنْ عَداوَةِ الاَدْنَینِ الوَلایَة، وَ مِنْ عُقوقِ ذَوِی الأَرحامِ المَبَرّة، وَ مِنْ خِذلانِ الاَقربینَ النُّصرَةَ، وَ مِن حُبِّ المُدارینَ تَصحیحَ المِقَةِ، وَ مِن رَدّ المُلابِسینَ کَرَمَ العِشرَة»
(7)«وَ سَدِّدنی لاِءَن اُعارِضَ مَن غَشَّنی بِالنُّصْحِ»
(8)«وَ اَجزیَ مَن هَجَرَنی بالبِرِّ وَ اُثیبَ مَن حَرَمَنی بالبَذلِ وَ اُکافِیَ مَن قَطَعَنی بِالصِّلَة وَ اُخالِفَ مَنِ اغْتابَنی اِلی حُسْنِ الذِّکر، وَ اَن اَشْکُرَ الحَسَنَةَ، وَ اُغْضِیَ عَن السَّیِّئَةِ»

منبع: ملت ما