فرونشست به ۳۰۰ متری تخت جمشید رسیده است

استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله گفت: در مجاورت محوطه باستانی نقش رستم به دلیل کشاورزی و دامپروری گسترده و تداوم کشت برنج و ذرت، برداشت آب از منابع زیرزمینی به میزان بسیار زیاد ادامه دارد. این امر موجب فرونشست‌هایی به فاصله ۱۰ متری نقش رستم و ۳۰۰ تا ۵۰۰ متری تخت جمشید شده است که به صورت شکاف‌های عظیم قابل مشاهده هستند.

کد خبر: ۱۳۰۷۴۸۴

تاریخ: ۰۳ خرداد ۱۴۰۴ - ۱۹:۲۹

به گزارش تابناک به نقل از ایسنا، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در نشست تخصصی تغییرات اقلیمی در میراث فرهنگی، که با حضور جمعی از کارشناسان و اساتید برگزار شد، از تدوین اطلس فرونشست آثار باستانی کشور خبر داد.

فرونشست در تهران می‌تواند گسل‌های فعال استان را تحریک کند

نشست تغییرات اقلیم با دبیری امین‌الله کمالی در پژوهشگاه میراث فرهنگی برگزار شد و مهدی زارع، استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در این نشست، با ابراز نگرانی از گسترش فرونشست زمین در کشور، تأکید کرد: این پدیده نه‌تنها میراث فرهنگی ارزشمند ایران را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند بر تحریک گسل‌های فعال نیز تأثیرگذار باشد.

زارع با اشاره به وضعیت بحرانی در مرودشت استان فارس اظهار کرد: در مجاورت محوطه باستانی نقش رستم (آرامگاه شاهان هخامنشی و کعبه زرتشت) به دلیل کشاورزی و دامپروری گسترده و تداوم کشت برنج و ذرت، برداشت آب از منابع زیرزمینی به میزان بسیار زیاد ادامه دارد. این امر موجب فرونشست‌هایی به فاصله ۱۰ متری نقش رستم و ۳۰۰ تا ۵۰۰ متری تخت جمشید شده است که به صورت شکاف‌های عظیم قابل مشاهده هستند.

او افزود: در دشت مرودشت، میزان فرونشست در سال‌های اخیر به حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر در سال رسیده است. این وضعیت در حالی ادامه دارد که میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی دشت، بیش از میزان تغذیه آن است.

این استاد دانشگاه درباره تهران به فرونشست‌های خطرناک در مناطق مختلف از جمله شهرک اندیشه اشاره کرد و گفت: در محدوده شهر اندیشه، افت سطح زمین تا حد ۱۲ متر نسبت به چهار دهه گذشته گزارش شده است. این فرونشست‌ها به صورت پیوسته رخ داده‌اند و ممکن است برای ساکنان محسوس نباشند، اما تأثیرات مخربی بر زیرساخت‌ها و گسل‌های فعال منطقه دارند.

او تأکید کرد: فرونشست زمین در استان تهران می‌تواند بر تحریک گسل‌های فعال استان نیز مؤثر باشد. نتایج نشان می‌دهد که این پدیده با میزان بیشینه در استان تهران، می‌تواند بر تحریک گسل‌های فعال استان تهران هم مؤثر باشد.

زارع خواستار اقدامات فوری برای کنترل برداشت‌های بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و بازنگری در سیاست‌های کشاورزی به عنوان یک راهکار تأثیرگذار شد تا از تشدید بحران فرونشست و تهدیدات ناشی از آن جلوگیری شود.

۸۰۰ شهر و ۱۶ کلان‌شهر درگیر فرونشست

معصومه آمیغ‌پی، رئیس اداره ترازیابی دقیق و تداخل‌سنجی راداری سازمان نقشه‌برداری کشور با اشاره به وضعیت بحرانی فرونشست زمین در ایران، گفت: این پدیده اکنون به تهدیدی جدی برای آثار باستانی، امنیت غذایی و منابع طبیعی کشور تبدیل شده است.

آمیغ‌پی با بیان اینکه بیش از ۸۰۰ شهر و ۱۶ کلان‌شهر کشور در پهنه‌های فرونشست قرار دارند، گفت: ۳۰ استان با درجات مختلفی از این پدیده مواجه هستند. برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌های مکرر از جمله عوامل اصلی این بحران به شمار می‌روند.

او تأکید کرد: فرونشست زمین موجب از بین رفتن تخلخل خاک شده و به سرعت اراضی کشاورزی را رو به نابودی می‌کشاند. نمونه آن دشت ورامین است که برخی از اراضی غیرقابل کشت شده‌اند. همچنین، شور شدن آب‌های زیرزمینی، ایجاد فروچاله‌ها و گسست سطحی از دیگر عوارض فرونشست زمین هستند که می‌توانند منجر به بروز سیلاب‌های شدید شوند.

رئیس اداره ترازیابی دقیق و تداخل‌سنجی راداری سازمان نقشه‌برداری افزود: در این راستا، سازمان نقشه‌برداری کشور اقدام به تهیه اطلس‌های فرونشست برای مناطق مختلف کشور کرده است.

این پژوهشگر میراث فرهنگی گفت: این اطلس‌ها با استفاده از داده‌های تداخل‌سنجی راداری و ترازیابی دقیق، مناطق پرخطر را شناسایی کرده و اطلاعات لازم برای مدیریت بحران را فراهم می‌کنند.

آمیغ‌پی همچنین بر لزوم همکاری میان سازمان‌های مرتبط برای حفاظت از میراث فرهنگی کشور تأکید کرد و پیشنهاد داد که اطلس فرونشست آثار باستانی داخلی و جهانی تهیه شود تا آثار در معرض تهدید شناسایی و اقدامات حفاظتی لازم انجام شود.

او افزود: با پژوهشگاه میراث فرهنگی آماده همکاری هستیم و نیاز به تعیین حریم‌های سه‌گانه برای حفاظت از آثار باستانی داریم.

رئیس اداره ترازیابی دقیق و تداخل‌سنجی راداری سازمان نقشه‌برداری در خواستار مدیریت علمی و پایدار منابع آب، اصلاح الگوهای کشت و توقف برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی شد تا از تشدید بحران فرونشست و تهدیدات ناشی از آن جلوگیری شود.

خه‌بات درفشی، استادیار گروه میراث طبیعی در پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ایران به بررسی ارتباط میان میراث فرهنگی، محیط زیست و مخاطرات طبیعی می‌پردازد.

او با بیان اینکه میراث فرهنگی تنها به آثار تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه شامل اکوسیستم‌های طبیعی و تعامل انسان با طبیعت است، اظهار کرد: فرآیندهای طبیعی مانند فوران آتشفشان یا خشکسالی، زمانی که با سیستم‌های انسانی برخورد می‌کنند می‌توانند به مخاطرات طبیعی تبدیل شوند که فراتر از تاب‌آوری جوامع انسانی هستند.

درفشی بر اهمیت اقدامات پیشگیرانه، مدیریت بحران مؤثر، اطلاع‌رسانی، حکمرانی مناسب و تحلیل عوامل مؤثر مانند برداشت آب و استفاده از ابزارهای دقیق اندازه‌گیری برای حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی تأکید کرد.

استادیار گروه میراث طبیعی در پژوهشگاه میراث فرهنگی گفت: تهدیدات زیست‌محیطی نه تنها میراث طبیعی را تحت تأثیر قرار می‌دهند، بلکه سایر جنبه‌های فرهنگی و اجتماعی را نیز متأثر می‌سازند.

درفشی بر لزوم رویکردی جامع و بین‌رشته‌ای برای حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی تأکید کرد که شامل مدیریت منابع طبیعی، برنامه‌ریزی شهری و مشارکت جوامع محلی است.

کشت برنج در استان فارس آسیب‌زا شده است

حمید فدایی، عضو هیأت علمی پژوهشکده حفاظت و مرمت، نسبت به گسترش فرونشست زمین در استان فارس و تأثیرات آن بر میراث فرهنگی و کشاورزی منطقه هشدار داد.

او با اشاره به اینکه استان فارس، به‌ویژه دشت‌های حاصل‌خیز آن، نقش مهمی در تأمین غلات کشور داشته‌اند، اظهار کرد: امروز این مناطق در معرض خطر هستند و بخش عمده‌ای از آن ناشی از فعالیت‌های انسانی است. مثلا کشت برنج بخشی از هویت تاریخی این منطقه نیست و امروز این مسئله آسیب‌زا شده است و باید از آن جلوگیری کرد.

فدایی تأکید کرد: در دوران هخامنشی، استان فارس به‌عنوان تأمین‌کننده غلات، سبزیجات و محصولات دامی شناخته می‌شد اما کشت برنج در این منطقه سابقه نداشته است.

او افزود: کشت‌های نامعقول و سیاست‌های نادرست کشاورزی، همراه با خشکسالی‌های اخیر به تهدیدی علنی برای منابع آبی و کشاورزی منطقه تبدیل شده‌اند.

استادیار گروه میراث طبیعی در پژوهشگاه میراث فرهنگی همچنین بر اهمیت توجه به ظرفیت‌های میراث فرهنگی و صنایع دستی در این مناطق تأکید کرد و گفت: ظرفیت میراث و صنایع دستی قابلیت عرضه دارند در این مناطق، اما ما آنها را فراموش کرده‌ایم و توسعه صنایع بزرگ را فقط مورد توجه قرار داده‌ایم.

فدایی خواستار بازنگری در سیاست‌های کشاورزی و توسعه‌ای استان فارس شد و بر لزوم حفاظت از میراث فرهنگی و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی تأکید کرد.

زمانی که تغییرات اقلیمی لحاظ می‌شود باید از سدسازی‌های گسترده پرهیز کرد

پویا صادقی فرشباف، مدیر گروه پژوهشی میراث طبیعی در نشست تخصصی بررسی تأثیرات تغییرات اقلیمی بر میراث طبیعی، بر لزوم بازنگری در سیاست‌های توسعه‌ای کشور تأکید کرد.

او با اشاره به اینکه تغییرات اقلیمی یکی از پارامترهای مهم در تحلیل‌های محیط‌زیستی است، اظهار کرد: ارتباط میان میراث زمین و تغییرات اقلیمی، فرآیندها و دیگر مباحث مرتبط، نیازمند بررسی‌های دقیق و علمی است.

صادقی فرشباف با بیان اینکه در حوزه میراث طبیعی، دو مؤلفه اکوسیستم‌ و اکوسیستم‌های زمین مطرح هستند، افزود: زمانی که تغییرات اقلیمی لحاظ می‌شود، باید از سدسازی‌های گسترده پرهیز کرده و به بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در حوزه انرژی و مدیریت منابع آب‌های زیرزمینی روی آوریم.

او تأکید کرد: همراه با تغییرات اقلیمی، نیاز به تغییر رویکردی در سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای کشور احساس می‌شود.

صادقی فرشباف گفت: تغییرات اقلیمی باعث بروز تغییرات در عوارض سطحی زمین می‌شود و در مباحث زمین‌شناسی، ممکن است چند نسل طول بکشد تا این تهدیدات به‌طور کامل نمایان شوند.

او با اشاره به دشواری‌های احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده، اظهار کرد: «احیا» مقوله‌ای بسیار دشوار است و می‌توان آن را به احیای پزشکی تشبیه کرد؛ چرا که نیازمند دانش، تخصص و منابع قابل‌توجهی است و احیای مقوله مرتبط با تغییرات اقلیمی مانند احیای سفره آبهای زیرزمینی به همین صورت است.

این عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گفت: براساس گزارش‌های منتشرشده، تغییرات اقلیمی تأثیرات گسترده‌ای بر اکوسیستم‌ها و تنوع زیستی دارند و بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری را با چالش‌های بقا مواجه کرده‌اند.

او اظهار کرد: ایران به‌عنوان کشوری با اقلیم خشک و نیمه‌خشک، از این تغییرات متأثر شده و پیامدهای آن در قالب افزایش دما، کاهش منابع آبی، گسترش بیابان‌زایی و وقوع پدیده‌های طبیعی مانند سیل و توفان‌های همراه با گرد و غبار نمایان شده است.

رییس گروه پژوهشی میراث طبیعی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گفت: کارشناسان بر اهمیت اقدامات حفاظتی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و توسعه سیاست‌های پایدار برای حفظ تنوع زیستی و میراث طبیعی کشور تأکید دارند.