مادر کاروانسراهای ایران اعتبار ندارد

کد خبر: ۱۲۸۱۱۳

تاریخ: ۰۸ آبان ۱۳۸۹ - ۲۰:۲۱

کاروانسرای دیر گچین چند سالی است کار مرمت و بازسازی آن آغاز شده است اما هر ساله اعتبار ناچیزی به آن اختصاص می‌یابد که لازم است مسئولان توجه بیشتری به مرمت این بنا نشان دهند.

به گزارش خبرنگار مهر در قم، بنای تاریخی کاروانسرای دیر گچین معروف به مادر کاروانسراهای ایران در 80 کیلومتری شمال شرقی شهر قم واقع شده است و از جمله بناهای بر جای مانده از عهد ساسانی است که به دلیل واقع شدن در دل کویر مورد توجه بسیاری از کویرنوردان و رصدگران آسمان قرار دارد و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم نیز مدتی است در فکر بازسازی و مرمت این بنای تاریخی و تبدیل آن به مکانی برای بازدید علاقه‌مندان به کویر و بناهای کویری است.

دیر گچین از سال 82 در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت

سرپرست معاونت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم در این خصوص در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: بنای کاروانسرای دیر گچین از سال 82 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و متأسفانه تا قبل از آن این بنا به محلی برای نگهداری شترها و احشام عشایر محلی تبدیل شده بود که این امر موجب آسیب رساندن به بخش‌های زیادی از بنا شده بود.

عمار کاووسی ادامه داد: خوشبختانه از همان سال 82 ابتدا کارهای مقدماتی در خصوص بازسازی و مرمت بنا از سوی میراث فرهنگی تهران آغاز و در سال 84 این کار به اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم واگذار شد و کار مرمت آن از سال 85 با اعتباری بالغ بر 70 میلیون تومان در این اداره کل ادامه یافت.

دیر گچین بنایی با قدمت هزار و 750 سال

وی در خصوص قدمت بنا و دلیل اهمیت آن در ادوار گذشته بیان داشت: قدمت این بنا به هزار و 750 سال قبل و به دوره ساسانی و بر طبق متون تاریخی به زمان اردشیر ساسانی برمی‌گردد و این کاروانسرا بر سر شاهراه ارتباطی جنوب شرق به غرب و در مسیر قم به ری واقع است که با توجه به موقعیت جغرافیایی کاروانسرا این مسیر یکی از راه‌های ارتباطی مهم کشور بوده است و به خصوص در دوره سلجوقیان که مسیر ساوه و قم به ورامین رونق می‌گیرد، این کاروانسرا مورد توجه و اهمیت بیشتری قرار می‌گیرد و ساخت کاروانسراهای دیگری به نام‌های قلعه سنگی محمدآباد کاج و قلعه گلی می‌تواند اهمیت این مسیر را بیشتر نشان دهد.

سرپرست معاونت میراث فرهنگی قم با بیان اینکه در متون تاریخی همچون کتب تاریخ قم، صوره الارض و کاروانسراهای ایران برای این بنا اسامی متعدد مانند اردشیر، دیرالجص، دیر گچین و دیر کاج برشمردند و کاربری‌هایی از جمله مقر گارد سلطنتی، ایستگاه میان راهی و... را نام برده‌اند، اظهار داشت: وجه تسمیه این بنا به اردشیر به خاطر این است که گفته می‌شود این بنا توسط اردشیر ساسانی بنا نهاده شده و در زبان عربی نیز جص به معنی گچ است به همین خاطر به دیر الجص معروف است و به دلیل این که ملات اصلی این بنا از گچ است به دیر گچین شهرت یافته است.

وی در خصوص نامگذاری این بنا به عنوان مادر کاروانسراهای ایران تصریح کرد: این بنا به دلیل قدمت، وسعت، نوع ساخت و کاربری‌های زیادی از جمله کاروانسرا، مسجد، حیات خلوت، آسیاب، حمام، توالت عمومی و اصطبل به مادر کاروانسراهای ایران شهرت یافته است.

دیر گچین قابلیت بالایی در جذب گردشگر دارد

کاووسی در ادامه ساماندهی و مرمت این بنا را از بعد فرهنگی و تاریخی بسیار مهم دانست و افزود: باتوجه به اینکه کاروانسرای دیر گچین در مسیر جدید قم ـ گرمسار و در دل کویر واقع شده از قابلیتهای بالایی برای جذب گردشگر نیز برخوردار است که در صورت مرمت و تکمیل زیرساخت‌های خدماتی از جمله برق، آب و گاز می‌تواند به یکی از مراکز عمده گردشگری در استان و مکانی برای برگزاری مراسم‌ها، جشنواره‌های فرهنگی، برپایی نمایشگاه، تورهای کویرنوردی، رالی موتور بر روی شن و... تبدیل شود.

مرمت آثار تاریخی باید اصولی صورت گیرد

وی همچنین بر مرمت اصولی بناهای تاریخی از جمله این بنا تأکید کرد و گفت: زیبایی این اثر به این است که تک بنا بماند و بناها و الحاقات دیگری نداشته باشد تا بتوان به راحتی از آن به عنوان مکانی برای تماشای افق کویر و رصد ستارگان استفاده کرد. کارشناس حوزه گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم نیز در خصوص ویژگی‌های بنای دیر گچین به مهر گفت: بنای کارونسرای دیر گچین دارای چهار برج به قطر شش متر در گوشه‌ها و دو نیم برج در طرفین ورودی است که در ضلع جنوب شرقی آن مسجدی به متراژ 300 متر مربع و درضلع شمال شرقی آن حیات خلوتی طراحی شده که محل استقرار مهمانان ویژه و مأموران حکومتی بوده است، در گوشه شمال غربی بنا آسیاب سنگی و در ضلع جنوب غربی یک حمام با تمام اجزا از جمله سربینه، گرم خانه، خزینه و سرویس بهداشتی قرار گرفته است.

کاظم فدائیان متراژ کاروانسرا را 12 هزار مترمربع و زیربنای آن را هشت هزار مترمربع عنوان کرد و افزود: ملحقاتی در خارج از کاروانسرا شامل بنای قلعه گلی کنار کاروانسرا، کوره آجرپزی، آب انبار و قبرستان وجود دارد که با احتساب آنها مساحت بنا به 19 هکتار می‌رسد که اداره کل میراث فرهنگی به دنبال اخذ سند آنهاست.

از هفت سال قبل تاکنون تنها20 درصد بنا مرمت شده است

وی در خصوص طرح جامع مرمت بنای دیر گچین بیان داشت: از هفت سال قبل تاکنون چندین فاز از مرمت این بنا انجام گرفته و تاکنون در حدود 800 میلیون تومان برای بازسازی و مرمت آن هزینه شده است و تا امروز تنها 20 درصد بنا مرمت شده است.

کارشناس میراث فرهنگی قم با اشاره به اینکه امسال هنوز اعتبار مرمت پروژه ابلاغ نشده است، اظهار داشت: در سال گذشته 100 میلیون تومان و در سال 87، 150 میلیون تومان به مرمت این اثر اختصاص یافت که این مقدار برای انجام کار بسیار ناچیز است و تا پایان تکمیل عملیات مرمت، اعتباری در حدود چهار میلیارد تومان مورد نیاز است.

دیر گچین می‌تواند به یک مهمانسرای کویری تبدیل شود

وی با بیان این که دیر گچین اولین بنایی است که در استان قم در مورد آن اسکن سه بعدی انجام شده است، ابراز داشت: طرح جامع مرمت این بنا شامل طرح مرمت، تأسیسات زیربنایی، گردشگری و کارشناسی مرمت است که در صورت تکمیل مراحل اجرایی و توجه بیشتر مسئولان می‌تواند این بنا را به یک مهمانسرای کویری تبدیل کند.