تحلیل تابناک/

استارلینک و آینده اینترنت در ایران؛ پیامد ورود اینترنت ماهواره ای به ایران چیست؟

در حالی که اینترنت ماهواره‌ای استارلینک در سراسر جهان به سرعت در حال گسترش است، ورود این فناوری به ایران با چالش‌های بسیاری مواجه شده است. محدودیت‌های گسترده اینترنت و فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی، همراه با تحریم‌های تکنولوژیک، کاربران ایرانی را به استفاده از راه‌حل‌های جایگزین سوق داده است.

کد خبر: ۱۲۵۷۰۲۱

تاریخ: ۱۱ شهريور ۱۴۰۳ - ۰۹:۵۵

اما در این میان، سوال مهم این است که آیا استارلینک می‌تواند به دسترسی آزادتر و بدون محدودیت به اینترنت کمک کند، یا اینکه با موانع جدیدی مواجه خواهد شد؟ در سال‌های اخیر، بحث اینترنت ماهواره‌ای و به‌ویژه پروژه استارلینک به یکی از موضوعات پرمخاطب در فضای مجازی ایران تبدیل شده است. استارلینک، پروژه‌ای است که توسط شرکت اسپیس‌اکس (SpaceX) به‌منظور ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای راه‌اندازی شده است و به تازگی با امکان برقراری ارتباط از طریق اینترنت موبایلی، بار دیگر در سراسر جهان سروصدای زیادی به پا کرده است. اما در ایران، این پروژه با چالش‌ها و نگرانی‌های خاصی روبه‌رو شده است.

استارلینک در ایران: امید یا تهدید؟
پس از اتفاقات سال ۱۴۰۱ و اختلالات گسترده در اینترنت بین‌المللی، یکی از بحث‌های داغ در شبکه‌های اجتماعی ایران موضوع امکان دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای از طریق استارلینک بود. در آن زمان وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد که برخی تحریم‌ها در حوزه تکنولوژی لغو شده‌اند، و این موضوع باعث شد که توجه‌ها به سمت استارلینک جلب شود. به‌ویژه پس از آنکه ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌اکس، در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر) از درخواست معافیت از تحریم‌ها برای ارائه خدمات استارلینک در ایران خبر داد.

به گزارش تابناک، با وجود این اعلام‌ها، خرید تجهیزات استارلینک از وبسایت رسمی این شرکت برای کاربران ایرانی با محدودیت مواجه شد. با این حال، گزارش‌هایی از کاربران ناشناس ایرانی منتشر شده بود که نشان می‌داد با خرید و نصب تجهیزات استارلینک، موفق به استفاده از اینترنت ماهواره‌ای در داخل ایران شده‌اند.

ستارلینک: چیست و چگونه کار می‌کند؟
استارلینک یک شبکه ماهواره‌ای است که توسط شرکت اسپیس‌اکس در مدار زمین قرار گرفته است. این ماهواره‌ها با ارسال و دریافت امواج الکترومغناطیسی، اطلاعات را به گیرنده‌های زمینی منتقل می‌کنند. این گیرنده‌ها معمولاً به شکل دیش‌هایی شبیه به دیش‌های ماهواره‌ای تلویزیونی هستند، اما کار اصلی آن‌ها دریافت سیگنال‌های اینترنتی است که به مودم‌های ویژه‌ای متصل می‌شود. همچنین این روزها، ایلان ماسک خبر جدیدی درباره گسترش برقراری اینترنت موبایل از طریق ماهواره‌های استارلینک اعلام کرد.

ویژگی منحصربه‌فرد استارلینک، نزدیکی ماهواره‌ها به سطح زمین است که باعث می‌شود تأخیر در انتقال داده‌ها به حداقل برسد و سرعت اینترنت بسیار افزایش یابد. استارلینک این روز‌ها به دلیل ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای در مناطق دورافتاده جهان و اقیانوس‌ها شناخته شده است، اما اسپیس‌اکس در حال تحقیق و توسعه این ماهواره‌ها برای مقاصد علمی و نظامی علاوه بر توسعه اینترنتی با سرعت بالا در مناطق شهری نیز است. همچنین استارلینک در حال حاضر در بیش از ۷۰ کشور خدمات ارائه می‌دهد و ژاپن اولین کشور آسیایی است که خدمات استارلینک در آن ارائه می‌شود هرچند که چین مخالفت‌هایی با ارائه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را بیان کرده است. در جنگ روسیه و اوکراین نیز به جهت ازبین رفتن زیرساخت‌ها، اینترنت ماهواره‌ای در اوکراین فعال شد.

محدودیت‌های اینترنت در ایران: اعتراضات و انتقادات
در ایران، موضوع محدودیت‌های اینترنت و دسترسی به شبکه‌های اجتماعی همواره یکی از مسائل بحث‌برانگیز بوده است. در حال حاضر، بسیاری از شبکه‌های اجتماعی و اپلیکیشن‌های پرطرفدار در ایران فیلتر شده‌اند. اینستاگرام، توییتر، واتساپ، تلگرام و یوتیوب از جمله پلتفرم‌هایی هستند که دسترسی به آن‌ها به دلیل محدودیت‌های اعمال شده داخلی، برای کاربران ایرانی به راحتی امکان‌پذیر نیست. این محدودیت‌ها باعث انتقادات گسترده‌ای از سوی کارشناسان و کاربران شده است.

یکی از پیامد‌های این محدودیت‌ها، استفاده گسترده از وی‌پی‌ان (VPN) در ایران است. در حال حاضر، تقریباً همه کاربران اینترنت در ایران، از نوجوانان تا بزرگسالان، برای دسترسی به محتوای فیلتر شده از وی‌پی‌ان استفاده می‌کنند. این وضعیت به ویژه برای کودکان و نوجوانان خطرناک است، زیرا استفاده از وی‌پی‌ان می‌تواند آن‌ها را در معرض محتوای نامناسب و ناامن قرار دهد. علاوه بر این، استفاده از وی‌پی‌ان‌ها می‌تواند مشکلاتی از قبیل کاهش سرعت اینترنت و سلامت گوشی را نیز به همراه داشته باشد.

تحریم‌های تکنولوژیک: مانع پیشرفت علمی و کاری
علاوه بر محدودیت‌های داخلی، کاربران ایرانی با چالش‌های دیگری نیز مواجه هستند. بسیاری از اپلیکیشن‌ها و سرویس‌های خارجی به دلیل تحریم‌ها علیه ایران، برای کاربران ایرانی قابل دسترس نیستند. این تحریم‌ها، دسترسی به ابزار‌های کاربردی برای کار، تحصیل و پژوهش را برای کاربران ایرانی دشوار کرده است. به عنوان مثال، بسیاری از ابزار‌های علمی و آموزشی آنلاین به دلیل تحریم‌ها، خدمات خود را به کاربران ایرانی ارائه نمی‌دهند یا دسترسی به آن‌ها محدود شده است. این مسئله موجب شده که کاربران ایرانی با مشکلات جدی در زمینه کار و پیشرفت علمی مواجه شوند و بسیاری از آنان برای دسترسی به این ابزار‌ها مجبور به استفاده از روش‌های غیررسمی و مخاطره‌آمیز مانند وی‌پی‌ان‌ها شوند.

پیامد‌های ورود استارلینک به ایران: فرصت یا تهدید؟

ورود احتمالی استارلینک به ایران می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر دسترسی به اینترنت و همچنین فضای سیاسی و اجتماعی کشور داشته باشد. از یک سو، این فناوری می‌تواند دسترسی مردم به اینترنت آزاد و بدون محدودیت را تسهیل کند و به ویژه در مناطق محروم و دورافتاده که دسترسی به اینترنت زمینی دشوار است، تحولی جدی ایجاد کند.

از سوی دیگر، این موضوع نگرانی‌های زیادی را نیز به همراه دارد. یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌ها، عدم کنترل بر داده‌های منتقل شده از طریق ماهواره‌های استارلینک است. این مسئله می‌تواند منجر به چالش‌های امنیتی و نظارتی برای منافع ملی شود. همچنین، با توجه به محدودیت‌های فعلی و تمایل مسولین ذی‌ربط به کنترل شدید بر فضای مجازی، ورود استارلینک می‌تواند واکنش‌های منفی و حتی تلاش برای مسدودسازی این خدمات را به همراه داشته باشد.

با این وجود، بحث‌ها و شایعات پیرامون استفاده از استارلینک در ایران همچنان ادامه دارد و به نظر می‌رسد که در آینده، این موضوع با تحولات جدیدی همراه باشد.
آینده اینترنت در ایران چگونه خواهد بود؟

به طور کلی، استارلینک پدیده‌ای است که توجه بسیاری را در ایران به خود جلب کرده است. هرچند که آینده دقیق این پروژه در ایران همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، اما تأثیرات احتمالی آن بر ارتباطات و دسترسی به اینترنت آزاد، موضوعی است که نباید از نظر دور داشت. از یک سو، ورود استارلینک می‌تواند گامی بزرگ در جهت بهبود دسترسی به اینترنت در مناطق محروم و دورافتاده باشد. از سوی دیگر، محدودیت‌ها و نگرانی‌های امنیتی می‌تواند موانعی جدی برای بهره‌مندی کامل از این تکنولوژی در ایران ایجاد کند. در هر صورت، چگونگی مواجهه با این چالش‌ها و بهره‌برداری از فرصت‌های جدید، نقشی تعیین‌کننده در آینده اینترنت در ایران خواهد داشت.

با این حال، با توجه به تغییرات در دولت جدید و سخنان دکتر عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، در جلسه معارفه وزیر ارتباطات مبنی بر «ضرورت رفع فیلترینگ و حکمرانی قانونی در فضای مجازی»، و همچنین رویکرد‌های جدیدی که ممکن است در آینده اتخاذ شوند، باید منتظر ماند و دید که چگونه با وضعیت فعلی فیلترینگ اینترنت مواجه خواهیم شد. از سوی دیگر، نگاه ذوالنوری، نماینده مجلس، که با توجه به سخنانش و موقعیت پیچیده فناوری استارلینک رای موافق به ستار هاشمی داده است، نشان می‌دهد که هرگونه تغییر در سیاست‌های ارتباطی و تکنولوژیکی می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر دسترسی به اینترنت، میزان کنترل بر فضای مجازی، و نحوه مواجهه با فناوری‌های جدید مانند استارلینک داشته باشد. بنابراین، آینده اینترنت در ایران تا حد زیادی به این تغییرات سیاسی و تصمیمات مدیریتی وابسته خواهد بود و می‌تواند مسیر دسترسی به اطلاعات و ارتباطات را به‌طور چشمگیری دگرگون کند.

نجمه بسنه