موفقيت‌هاي دست راست براي زنان

قصه اين مجموعه زندگي مردي متعصب و قديمي را روايت مي‌كند كه بشدت به شيوه سنتي زندگي مي‌كند و بر اين باور است كه زنان حق زندگي ندارند و موجوداتي درجه 2 هستند. به همين دليل، وي به آزار و اذيت زنان محيط پيرامون خود مي‌پردازد.

کد خبر: ۱۲۰۲۰۰

تاریخ: ۲۵ شهريور ۱۳۸۹ - ۰۹:۴۰

مجموعه تلويزيوني «آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند» تازه‌ترين مجموعه تلويزيوني كشور عربي‌زبان سوريه است كه سروصداي زيادي در اين كشور و همچنين كشورهاي همسايه به پا كرده است.

نجات آنزور، كارگردان كهنه‌كار سوري با اين مجموعه تماشاگران داخلي را شوكه كرده است، چرا كه مضمون مجموعه در بين كارهاي متداول تلويزيوني حكم يك مضمون تازه و در عين حال غيرمتعارف را دارد.

قصه مجموعه با دستمايه قرار دادن چنين مضموني قصد ارائه چهره‌اي انساني از تعليمات اسلام دارد و مي‌خواهد فاصله آن را با كساني نشان دهد كه قرائتي تند و ارتجاعي از اين تعاليم دارند.

تلويزيون دولتي سوريه با نمايش اين مجموعه موفقيت زيادي كسب كرده است و استقبال بالاي تماشاگران از آن، نام اين شبكه تلويزيوني را دوباره بر سر زبان‌ها انداخته است. مجموعه «آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند» تبديل به يكي از محبوب‌ترين و موفق‌ترين مجموعه‌هاي تلويزيوني سال‌هاي اخير كشور سوريه شده و گوي سبقت را از بسياري از مجموعه‌هاي پربيننده خارجي گرفته است.

رسانه‌هاي گروهي سوريه از موفقيت اين مجموعه خانوادگي به عنوان يك پديده اسم مي‌برند و مي‌نويسند خيابان‌هاي شهرهاي بزرگ سوريه (و بويژه دمشق پايتخت آن)‌ هنگام پخش مجموعه، خالي از مردم و سوت و كور است. سازندگان مجموعه هنگام توليد آن پيش‌بيني موفقيت آن را مي‌كردند، ولي تصور آن را نمي‌كردند كه تبديل به يك چنين پديده بزرگي در سطح ملي شود. برخي از منتقدان هنري در دمشق مي‌گويند با توجه به اين كه تلويزيون دولتي سوريه تهيه‌كننده اين مجموعه است،‌ حتما قبل از توليد از سوي مسوولان رسمي چراغ سبز توليد آن را گرفته بوده است.

محبوبيت نقش‌هاي زنانه

قهرمان اصلي مجموعه آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند، زن جواني به نام ليلاست. انتخاب يك كاراكتر مونث براي ايفاي نقش اصلي مجموعه، حكايت از بصيرت سازندگان آن مي‌كند. معمولا پاي ثابت تماشاگران مجموعه‌هاي تلويزيوني در كشورهاي شرقي خانم‌ها هستند و آنها با مجموعه‌هايي كه يك كاراكتر زن را در مركز رويدادهاي خود دارند، احساس همراهي و همذات‌پنداري بهتر و بيشتري مي‌كنند.

به همين دليل است كه مجموعه‌هاي پرسروصداي تلويزيوني خارجي همچون «24» و «فرار از زندان» نتوانسته‌اند موفقيت زيادي در شبكه‌هاي تلويزيوني قاره آسيا و كشورهاي عربي و خاورميانه پيدا كنند. در اين بين، موفقيت «لاست/‌ گمشدگان» حكم يك استثنا را دارد كه دليل اصلي آن به جنبه‌هاي پررمز و راز اين مجموعه و نوع روايت آن برمي‌گردد.

اما آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند از نظر ساختار حال و هواي تمام مجموعه‌هاي قديمي تلويزيوني را دارد كه قصه‌اش را سرراست و مستقيم تعريف مي‌كند. ليلا شخصيت اصلي قصه زن جواني است كه در زندگي خانوادگي از سوي برادر بزرگ‌ترش، توفيق مورد ظلم قرار مي‌گيرد و مجبور است به دستورات و امر و نهي‌هاي او گوش كند.

تلويزيون دولتي سوريه اين مجموعه را به مناسبت ماه مبارك رمضان پخش كرده است. كشورهاي لبنان، عمان و ليبي هم همزمان با سوريه، اين مجموعه را روي آنتن برده‌اند.

مجموعه در 30 قسمت تهيه شده و تماشاگران تلويزيوني هر شب شاهد پخش يك اپيزود آن بوده‌اند، قصه مجموعه در 2 كشور سوريه و فرانسه رخ مي‌دهد. اين مجموعه در همان حال كه ميليون‌ها بيننده را جذب خود كرده، از سوي برخي اهالي سوريه هم با انتقادهايي روبه‌رو شده است.

اين انتقادها خط اصلي قصه مجموعه را رد مي‌كند و معتقد است نمي‌توان در كشورهاي عربي مرد متعصبي مثل كاراكتر مرد قصه (يعني برادر ليلا)‌ را پيدا كرد.

سريال يا سرطان

همين انتقادها باعث توجه بيشتر مردم در كشورهاي عرب‌زبان به مجموعه شده است و به نوعي حكم يك تبليغ غيرمستقيم را براي آن پيدا كرده است. محمد البوتي، روحاني طرفدار دولت مركزي كه مسائل اسلامي را در دانشگاه دمشق تدريس مي‌كند، از اين مجموعه به عنوان يك سرطان ياد كرد و اظهارات او در سطح وسيعي در رسانه‌هاي گروهي بازتاب يافت.

اين روحاني كمي بعد در يك مصاحبه گفت كه اظهارات او در اين رابطه تحريف شده است و وي چنين چيزهايي را به زبان نياورده است. او كه يادآور شد مجموعه را هنوز تماشا نكرده، اعلام كرد در صحبت‌هاي خود به نقل قول‌هايي پرداخته است كه از زبان اين و آن شنيده و خودش هنوز در اين‌باره، ديدگاه مشخصي را ارائه نكرده است.

آنزور كارگردان اين مجموعه پربيننده و پرسر و صدا مي‌گويد با ساخت آن، قصد ايجاد يك تحول در سيستم برنامه‌سازي و مجموعه‌سازي سوريه و ديگر كشورهاي عربي را داشته است.

او كه بر اين باور است كشور سوريه داراي تعداد اندكي سالن سينماست در توضيح پيرامون كار تازه‌اش چنين مي‌گويد: «مدتي قبل شهر دمشق را از بالاي يك كوه فيلمبرداري كردم. اولين نكته‌اي كه متوجه آن شدم، اين بود كه اين شهر چقدر سالن سينما و مراكز هنري ـ فرهنگي كم دارد. احساس مي‌كنم كه جامعه نياز به تعادل دارد و تعادل در جامعه ما بايد مورد بازنگري قرار گرفته و مرمت شود. هدف اصلي‌ام با توليد مجموعه «آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند» اين بود كه تماشاگران معمولي ـ و بويژه قشر ميانه و متوسط جامعه ـ را با رسانه فيلم و تلويزيون آشتي بدهم.

در عين حال، هر فيلم و مجموعه‌اي در دل خود پيام يا پيام‌هايي براي مخاطبان خود دارد. قصه مجموعه قصد دارد اسلام مترقي را كه هميشه متناسب با شرايط روز حركت كرده به بينندگان خود بهتر معرفي كند و نشان دهد كه ديدگاه‌هاي واپسگرا و خشك از تعليمات مذهبي، هيچ ارتباطي با روح‌ اسلام ندارد. برخي عناصر تندرو در كشورهاي غربي و اسلامي تلاش دارند تصويري خشن از اسلام ارائه دهند و اين وظيفه ما هنرمندان است كه چهره واقعي و مهربان اسلام را به تماشاگران داخلي و خارجي معرفي كنيم.

وظيفه هنرمندان در قبال اسلام

آنزور 56 ساله كه به دليل كارها و ساخته‌هاي قبلي‌اش شهرت زيادي در كشورهاي عربي و اسلامي دارد، به عنوان هنرمندي شهرت يافته كه متعلق به تمام كشورهاي عربي است و نبايد بر روي مليت وي تكيه و تاكيد كرد. اين فيلمساز در اين‌باره بحث مي‌كند كه جهان عرب نيازمند آزادي‌هاي سياسي بيشتري است و كشورهاي عربي بايد اين آزادي‌ها را در سطح وسيع‌تري در اختيار شهروندان خود بگذارند. در عين حال، وي تاكيد مي‌كند تعبير و تفسيرهاي نادرست و غلط از اسلام نبايد به رسانه‌هاي گروهي كشورهاي عربي (بويژه رسانه تلويزيون)‌ راه پيدا كرده و دست بالا را از آن خود كند. اين هنرمند به كشور عربستان سعودي نيز اشاره مي‌كند كه به گفته او كنترل اكثر محصولات هنري و فرهنگي را در اختيار خود دارد.

اظهارات آنزور انعكاس وسيعي در رسانه‌هاي گروهي جهان عرب داشته است و پيش‌بيني مي‌شود زمينه‌ساز يكسري بحث جديد فرهنگي، هنري، اجتماعي و حتي سياسي در بين كشورهاي منطقه شود. به گفته او: «فقدان اعتماد به نفس در بين رژيم‌هاي عرب راه را براي گسترش ديدگاه‌هاي غلط و افراطي مذهبي هموار مي‌كند. پس وظيفه ما هنرمندان است كه با كارهاي هنري خود راه را براي اين نوع مسائل مسدود كنيم. من در مجموعه خودم درباره اين مساله بحث كرده‌ام و تلاشم اين بوده كه نشان دهم اين‌گونه مسائل هيچ ارتباطي با روح اسلام ندارند.»

حمايت از سريال عامه‌پسند

درام تلويزيوني سوريه‌اي آنزور در مقايسه با استانداردهاي عربي يك كار با كيفيت و سطح بالاست و حكم يك كار سرگرم‌كننده بزرگ را دارد كه مي‌تواند كمك زيادي به احياي سنت فيلمسازي و مجموعه‌سازي در بين كشورهاي جهان عرب كند. اين مجموعه با هزينه بالايي توليد شده و همزمان باعث موفقيت بالاي مالي براي تلويزيون دولتي سوريه شده است. رقم پخش آگهي‌هاي تبليغاتي در زمان نمايش مجموعه، حكم يك استثنا را داشته است. گفته مي‌شود در تاريخ تلويزيون سوريه تا به امروز، هيچ زماني ميزان پخش آگهي تلويزيوني در زمان نمايش يك مجموعه، اينقدر بالا نبوده است. تحليلگران اقتصادي مي‌گويند اين شبكه تلويزيوني به مدد پخش اين مجموعه ميليون‌ها دلار سود كرده است، قرار است به زودي مجموعه در كشور مصر و بقيه كشورهاي خاورميانه هم روي آنتن برود.

در شرايطي كه قصه مجموعه باعث طرح بحث‌ها و مسائل زيادي شده است، حمايت تلويزيون دولتي سوريه از آن به عنوان دليلي براي موافقت مسوولان رسمي براي توليد يك چنين مجموعه‌هايي، ارزيابي شده است. حزب حاكم بعث قدرت را در كشور سوريه در دست دارد. اين حزب از سال 1963 كه به قدرت رسيد، تا به امروز قدرت را در دست داشته است. منتقدان هنري مي‌گويند مسوولان حزب تلاش دارند با روحيات زمانه همراه باشند و همگام با زمان حركت كنند. برخي از رسانه‌هاي گروهي عقيده دارند، دولت مركزي با بهره‌گيري از امكانات سينمايي و تلويزيوني قصد دارد ديدگاه‌هاي جديد خود را در سطح وسيعي مطرح و ارائه كند. مسوولان رسمي مدتي قبل اعلام كردند زمينه براي بحث‌هاي فرهنگي درباره مسائل مختلف اجتماعي و عقيدتي هموار است و پيروان اديان ديگر در كشور سوريه از آزادي عمل برخوردارند. در عين حال، دولت مركزي سوريه كه از تشكيل يك كشور مستقل فلسطيني حمايت مي‌كند، طرفدار جنبش حزب‌الله لبنان و گروه اسلامي حماس فلسطين است.

كشور سوريه هم مثل اكثر سرزمين‌هاي اسلامي و عربي، فاقد يك صنعت سينماي قوي است و سينماهاي آن عمدتا فيلم‌هاي خارجي را نمايش مي‌دهند، اما صنعت تلويزيون سوريه بسيار قوي است و سالانه تعداد زيادي مجموعه تاريخي، كمدي و خانوادگي تهيه مي‌كند. اين كشور در كنار لبنان تنها كشورهاي جهان عرب هستند كه سنت قوي مجموعه‌سازي دارند، اما در حالي كه مجموعه‌هاي تلويزيوني سوريه‌اي در داخل كشور (و همچنين سرزمين‌هاي همجوار)‌ با استقبال خوب و بالايي روبه‌رو مي‌شوند، بسياري از منتقدان هنري آنها را كارهايي معمولي و سطحي ارزيابي مي‌كنند كه در مقايسه با كارهاي مشابه در بسياري از كشورهاي اسلامي، فاقد استانداردهاي لازم كاري هستند. اين در حالي است كه برنامه‌سازان تلويزيوني در اين كشورها مي‌گويند آنها كارهايشان را براي مخاطبان داخلي خود مي‌سازند و برايشان استقبال آنهاست كه اهميت اصلي را دارد و نه هيچ چيز ديگر. به همين دليل، اين گروه از برنامه‌سازان تلويزيوني مقايسه كارهايشان با همكاران خارجي خود را بي‌معني ارزيابي مي‌كنند.

آنزور كارگردان «آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند» عقيده دارد مجموعه‌هايي كه او و همكارانش توليد مي‌كنند بايد مصرف داخلي و منطقه‌اي داشته باشد و هنگام ساخت آنها به قضاوت درباره شخصيت‌ها و كارهايشان نمي‌پردازد. به اعتقاد او، يك كار خوب تلويزيوني بايد طرح مساله كند و پاسخگويي درباره جنبه‌هاي آن مساله را به عهده خود تماشاگران بگذارد. اين كارگردان مي‌گويد اپيزودهاي مختلف مجموعه «آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند» به انتقاد مستقيم از كاراكترها و ديدگاه‌هاي آن نمي‌پردازد و تلاش دارد تا روابط بين آدم‌ها را در دل جريانات اجتماعي و تحولات مختلف آن به نمايش بگذارد. پدر فداكار ليلا در اين مجموعه مخالف كارها و اقدامات پسرش است و اين در حالي است كه سن او حداقل 2 برابر سن پسرش. پس مسن بودن يك آدم نمي‌تواند عامل اصلي در ديدگاه‌هاي واپسگراي يك شخصيت باشد. در صحنه‌هايي كه پدر و پسر با يكديگر به بحث مي‌پردازند، قصه مجموعه مسائلي را مطرح مي‌كند كه احتمالا درد دل بسياري از تماشاگران قشر متوسط و ميانه سوريه (و حتي ديگر كشورهاي عربي)‌ است.

در بخشي از قصه مجموعه به جنگ عراق هم پرداخته مي‌شود و اين نكته نشان مي‌دهد هنرمندان سوريه‌اي نسبت به اتفاقات منطقه هم بي‌تفاوت نيستند. در قصه، يك زن با خانواده ليلا آشنا مي‌شود كه همسرش يك مبارز شبه نظامي مسلمان بوده كه در جريان جنگ عراق كشته شده است. با آن كه قصه اين زن يكي از قصه‌هاي فرعي مجموعه است،‌ ولي از اهميت زيادي برخوردار است.

مجموعه «آنچه دست راست تو تصرف مي‌كند» براي نمايش در ايام ماه مبارك رمضان توليد شد و با پايان اين ماه، نمايش آن پايان يافت. در پايان ماجراهاي مجموعه، وجه خشونت‌آميز روحيه توفيق براي تمام اعضاي خانواده آشكار مي‌شود. اگر چه او هنوز روي حرف‌هاي خود تاكيد مي‌كند، ولي قصه مجموعه و كاراكترهاي آن ديگر ديد خوب و مثبتي نسبت به وي ندارند. حالا او كاملا تنها شده است. كاراكتر ليلا هم با يك مرد خوب و خانواده دوست ازدواج مي‌كند. او يك مسلمان معتقد است كه در فرانسه كار و زندگي مي‌كند و پس از ازدواج، ليلا را همراه خود به فرانسه مي‌برد. ليلا در فرانسه همچنان به اعتقادات مذهبي خود پايبند است.

آنزور كه در دامنه كوه آلپ بزرگ شده مي‌گويد جامعه سوريه يك جامعه آزاد است كه نوع زندگي‌‌اش را خودش انتخاب مي‌كند و تلويزيون به عنوان آينه تمام‌نماي جامعه،‌ بايد زندگي مردم عادي را به نمايش بگذارد. او مي‌گويد: «جامعه ما در طول چند دهه اخير تغييرات بسيار زيادي كرده است. در تمام اين سال‌ها ما به تعاليم اسلامي وفادار بوده‌ايم و همزمان متناسب با شرايط روز، تغييرات مثبت را از خود به نمايش گذاشته‌ايم.» كارهاي تلويزيوني سال‌هاي اخير اين فيلمساز روي مضامين اجتماعي و مذهبي فوكوس كرده است. او پس از آن كه يك كاريكاتور جنجالي روزنامه‌اي دانماركي درباره پيامبر اكرم(ص)‌ سر و صداي زيادي در سطح بين‌المللي به راه انداخت، فيلمي به نام «سقف جهان» ساخت كه در دفاع از اسلام بود. به اعتقاد وي، اين گونه حركات باعث ايجاد فاصله بين مسلمانان و ديگر پيروان اديان الهي مي‌شود و راه را براي اقدامات خشونت‌آميز هموار مي‌كند.