مترو ،‌ كلكسيون ‌آسيب‌هاي اجتماعي

کد خبر: ۱۱۷۵۲۵

تاریخ: ۰۹ شهريور ۱۳۸۹ - ۱۱:۱۸

جام جم آنلاين: دختر جوان به پهناي صورت اشك مي‌ريزد و بيتابي مي‌كند. اطرافيان از سر دلسوزي سعي مي‌كنند به نحوي آرامش كنند. هر كس براي همدردي چيزي مي‌گويد: «ان‌شاءالله از گلوش پايين نره.» ديگري مي‌گويد: «يك ماه پيش همين بلا سر من هم اومد. خدا ازشون نگذره.»

دخترك همان طور كه بي‌وقفه گريه مي‌كند با كلمات بريده بريده مي‌گويد: «بي‌انصاف! اصلا نفهميدم چطور كيفمو زد. همين امروز حقوقم رو گرفتم. خيلي روي اين پول حساب كرده بودم. حالا تا آخر ماه چي كار كنم؟»

اگر تا چند سال پيش اماكن عمومي مانند اتوبوس، تاكسي، مراكز خريد، كوچه و خيابان بهترين مكان‌ها براي فعاليت متكديان، سارقان و كيف‌قاپ‌ها، بود، اما حالا چند سالي است آنها مكان جديدي پيدا كرده‌اند كه به دليل ويژگي‌هاي خاصش از هر نظر براي ارتكاب اعمال مجرمانه‌شان مناسب است.

حالا كار به جايي رسيده است كه مسوولان شركت مترو با ابراز نگراني از افزايش حضور متكديان، سارقان، جيب‌برها، كيف‌قاپ‌ها و... از روند رو به رشد آسيب‌هاي اجتماعي در شهر زيرزميني پايتخت خبر مي‌دهند.

ماهيگيران آب‌هاي گل آلود

واگن‌هاي در حال انفجار از انبوه جمعيت كه در آنها جايي براي سوزن انداختن نيست، مسافراني كه تا رسيدن به مقصد از شدت فشار جمعيت مانند كنسرو درون قوطي به هم مي‌چسبند، ترمزهاي كشداري كه تعادل مسافران را به هم ريخته و گاه موجب افتادن آنها روي هم مي‌شود، سوار و پياده‌شدن‌هايي‌كه با تنه زدن و تنه خوردن، هل دادن‌هاي شديد، گير‌كردن كيف‌دستي ميان دست و پاي مسافران ديگر همراه است و... همه شرايطي را فراهم مي‌آورد كه اگرچه تحمل آن براي مسافران مترو سخت و دشوار است، اما براي برخي مسافران خاص اين وسيله نقليه عمومي از هر نظر مناسب و ايده‌آل به نظر مي‌رسد.

در واقع اگر اين چنين نباشد آنها اصلا نمي‌توانند كار كنند و كاسبي‌شان به كلي آجر مي‌شود.

آنها هم مانند خيلي‌هاي ديگر جزو مسافران دائمي مترو هستند، اما با اين تفاوت كه كار آنها از اولين ساعات صبح تا آخرين ساعات روز درون واگن‌هاي شلوغ و مملو از جمعيت همين قطارهاي مترو مي‌گذرد. آنها طعمه‌هاي خود را از ميان هزاران مسافر به هم فشرده واگن‌هاي مترو پيدا مي‌كنند؛ همان‌هايي كه وقتي سوار قطار مي‌شوند نفس راحتي مي‌كشند و آن وقت است كه از شدت خستگي يك روز كاري خيلي حواسشان به دور و اطرافشان نيست.

تنه خوردن‌ها، هل دادن‌ها، فشار جمعيت و حتي تماس دست لحظه‌اي دست مسافر ديگري با كيف دستي‌شان شايد آنقدرها حساس‌شان نكند، در حالي كه نمي‌دانند همين‌ها طعمه‌هاي اصلي سارقان، جيب‌بر‌ها و كيف‌قاپ‌هاي مترو هستند؛ آنها كه از شلوغي، آشفتگي و بي‌سر و ساماني واگن‌هاي مترو به بهترين شكل ممكن سوءاستفاده مي‌كنند و متاسفانه در بسياري موارد شانس با آنها يار مي‌شود و از اين آب گل‌آلود ماهي‌هاي درشتي هم مي‌گيرند!

براي جيب‌برها، كيف‌قاپ‌ها و سارقان مترو فرقي نمي‌كند طعمه‌هايشان از نظر سر و وضع ظاهري چطور باشند. دانشجو، خانه‌دار، كارمند و... عازم محل كار است يا به قصد خريد و تفريح تا مقصد سوار مترو شده است، دختر جوان، زني ميانسال يا پيرزني نحيف. تنها چيز مهم كيف‌هاي كوچك و بزرگي است كه روي دوش مسافران به آنها چشمك مي‌زنند.

اما با وجود اين آنها خيلي خوب مي‌دانند سراغ چه كساني بروند تا دست خالي برنگردند. خستگي، حواس‌پرتي، سهل‌انگاري و بي‌توجهي مسافران در كنار حجم انبوه مسافران به هم فشرده شده درون واگن‌هاي مترو براحتي شرايط دلخواه را براي سارقان و جيب‌برهاي مترو فراهم مي‌آورد تا با سوءاستفاده از غفلت مسافران در يك چشم‌به‌هم‌زدن بدون كمترين جلب توجهي تمام موجودي كيف طعمه مورد نظرشان را از آن خود كنند.

پول نقد، چك پول، قطعه‌اي طلا، تلفن همراه، كارت اعتباري، دسته چك و... هرچه باشد برايشان فرقي نمي‌كند. مهم اين است كه دستشان از كيف طعمه مورد نظر خالي بيرون نمي‌آيد.

بازار پررونق دستفروشان

شايد لازم باشد كمي به گذشته بازگرديم. روزي كه دستفروشان مترو در قالب اولين نسل از آسيب‌هاي اجتماعي مترو در اين شهر زيرزميني كوچك بروز يافتند.

صرف نظر از اظهارنظرهاي موافق و مخالفي كه درباره پديده دستفروشان مترو از ابتدا تاكنون مطرح بوده است و ما نيز در اين گزارش قصد نداريم بار ديگر با پيش كشيدن موضوع دستفروشان مترو ـ كه بيشتر در قالب زنان دستفروش در واگن‌هاي بانوان ديده مي‌شوند ـ بار ديگر به چالش‌هاي موجود ميان موافقان و مخالفان فعاليت دستفروشان مترو دامن بزنيم، اما واقعيت اين است كه آنها خواسته و ناخواسته با فعاليت خود بتدريج پاي ساير آسيب‌هاي اجتماعي را به مترو باز كرده‌اند. هرچند شايد انگيزه بيشتر دستفروشان مترو از فعاليت‌شان نياز مالي و تلاش براي تامين هزينه‌هاي زندگي بوده است، اما بتدريج با رونق گرفتن كار اين افراد، عده‌اي نيز پيدا شدند كه در ظاهر دستفروش، اما در باطن براي اهداف ديگري به واگن‌هاي مترو پا گذاشتند.

متكديان هم آمدند

مدتي كه از حضور دستفروشان در واگن‌هاي مترو گذشت، خبر رونق گرفتن كسب و كار دستفروشان در بازارهاي سيار مترو همه جا پخش شد و آن وقت بود كه كم‌كم افراد ديگري هم تصميم گرفتند در كنار دستفروشان بخت خود را براي درآمدزايي بيازمايند.

اين‌گونه بود كه پاي متكديان نيز به اين شهر زيرزميني باز شد، اما از آنجا كه آنها خوب مي‌دانستند به اين راحتي‌ها نمي‌توانند بدون مزاحمت انتظامات مستقر در ايستگاه‌ها به هدف خود برسند، ابتدا به صورت يك مسافر عادي سوار قطار شده و با عبور قطار از اولين ايستگاه، كارشان داخل واگن‌هاي مترو آغاز مي‌شد.

مادري كه فرزندش بيمار است و پول خريداري داروهاي گران‌قيمت فرزندش را ندارد، پدري كه براي نان شب خانواده‌اش محتاج است، زني كه همسر معتادش او و فرزندانش را بدون خرجي رها كرده است، مرد شهرستاني كه اينجا غريب است و به اندازه پول تهيه يك بليت برگشت تا شهرستان نياز به كمك شما دارد و... اينها نمونه‌هايي از شگردهاي متكدياني هستند كه درون واگن‌هاي مترو تلاش مي‌كنند دل مسافران را بلرزانند تا بلكه سهمي از اسكناس‌هاي داخل جيب مسافران داشته باشند.

در اين ميان كودكان كار نيزدر قالب دستفروش يا متكدي به داخل واگن‌هاي مترو راه يافته‌اند تا آنها نيز با فروش دستمال كاغذي، فال، آدامس و... از فرصت به وجود آمده براي كسب اندك درآمدي بهره ببرند، هرچند گاهي اين كودكان صرفا در حال تكدي‌گري نيز درون واگن‌هاي مترو ديده مي‌شوند.

كلكسيون آسيب‌ها

به اين ترتيب بود كه شهر زيرزميني پايتخت با تردد روزانه 2 ميليون شهروند در آن بتدريج به كلكسيوني از آسيب‌هاي اجتماعي تبديل شد و امروز درحالي بر تعداد دستفروش‌ها، كودكان كار، متكديان، سارقان، جيب‌برها و كيف‌قاپ‌هاي مترو افزوده مي‌شود كه مسوولان شركت مترو از ورود موج جديدي از آسيب‌هاي اجتماعي سازمان يافته‌تر به اين شهر زيرزميني خبر مي‌دهند. به‌گفته مديرعامل شركت مترو فعاليت باندهاي تكدي‌گري، دستفروشي و حتي خريد و فروش مواد مخدر، چهره جديد آسيب‌هاي اجتماعي در متروست كه موجب نگراني مسوولان و حتي شهروندان شده است. چند سال پيش وقتي براي اولين بار موضوع امنيت مسافران در مترو مطرح شد مسوولان اين شركت عنوان كردند نيروهاي انتظامات مترو به تنهايي قادر به كنترل امنيت و برخورد جدي و قاطعانه در هنگام مواجه با جرائم نيستند و براي اين كار به ابزارهاي قوي‌تري مانند پليس نياز است و اين چنين بود كه طرح پليس مترو با مشكلات فراوان و البته با وقفه نسبتا طولاني اجرايي شد و به اين ترتيب در برخي ايستگاه‌هاي پر تردد توسط مترو مكان‌هايي براي استقرار نيروهاي پليس تعبيه شد. هرچند استقرار نيروهاي پليس در تمام ايستگاه‌هاي مترو به دليل مشكل كمبود نيرو كه از سوي مسوولان پليس عنوان مي‌شد، امكان‌پذير نشد.

شايد به همين دليل بود كه طرح پليس مترو آنچنان كه مسوولان شركت مترو، پليس و شهروندان انتظار داشتند نتوانست در كنترل مشكلات امنيتي در مترو موفق باشد و بيشتر به يك طرح نمادين شبيه شد.

براي كنترل فعاليت متكديان و حتي سارقان و جيب‌برها، حضور افرادي در قالب پليس نامحسوس در داخل واگن‌هاي مترو براي زير نظر داشتن حركات مشكوك برخي افراد سودجو ضروري بود ولي آنچنان كه بايد جدي گرفته نشد.

باز هم يك طرح مشترك

اما نكته مهم اين است كه رسيدگي به معضل آسيب‌هاي اجتماعي نه فقط در مترو بلكه در هر جاي ديگري صرفا توسط مسوولان شركت مترو ممكن نيست و عزم جدي تمام سازمان‌هاي متولي آسيب‌هاي اجتماعي و تعامل و همكاري موثر آنها با يكديگر را مي‌طلبد. در اين خصوص مديرعامل سازمان رفاه و خدمات اجتماعي شهر تهران در گفتگو با مهر از آغاز بررسي آسيب‌هاي اجتماعي متروي تهران با مشاركت تمام سازمان‌ها و دستگاه‌هاي متولي خبر داده و مي‌گويد: موضوع اصلي جمع‌آوري متكديان از داخل متروست كه بايد با مشاركت پليس مترو و گشت‌هاي جمع‌آوري شهرداري به سرانجام برسد. محمدجواد روزبهاني ابراز اميدواري مي‌كند كه با مشاركت نهادهاي حمايتي، متروي تهران به امن‌ترين و مطلوب‌ترين مكان براي تردد و تعاملات اجتماعي و فرهنگي تبديل شود. از سوي ديگر جعفر ربيعي، مديرعامل شركت بهره‌برداري متروي تهران نيز با بيان اين كه هنوز متولي رسيدگي به آسيب‌هاي اجتماعي متروي تهران مشخص نيست، تصريح مي‌كند: متروي تهران به عنوان ميزبان طرح كاهش آسيب‌هاي اجتماعي در شهر زيرزميني پايتخت آمادگي دارد در حد توان خود امكانات و فضاي مناسب براي كار در اختيار سازمان‌هاي حمايتي و پليس قرار دهد.

حال بايد منتظر بود و ديد با حساسيت‌هايي كه درخصوص افزايش آسيب‌هاي اجتماعي در مترو برانگيخته شده و اعلام آمادگي مسوولان متروي تهران براي تعامل و همكاري با ساير دستگاه‌هاي متولي آسيب‌هاي اجتماعي، اين سازمان‌ها تا چه حد در اين مسير پيشقدم خواهند شد.

با توسعه شهر زيرزميني مترو و افتتاح ايستگاه‌هاي جديد هر روز به تعداد مسافران اين وسيله نقليه عمومي افزوده مي‌شود، در حالي كه اين افزايش اگر با اقدامات پيشگيرانه موثر همراه نباشد به معني زنگ خطري براي بروز آسيب‌هاي اجتماعي سازمان يافته‌تر، از بين رفتن تدريجي آرامش و احساس امنيت شهروندان و از همه مهم‌تر به نمايش گذاشتن چهره‌اي زشت و ناخوشايند از متروي پايتخت خواهد بود.