درسي براي مدعيان پيش‌بيني زلزله در ايران!

کد خبر: ۱۰۴۷۱۵

تاریخ: ۲۶ خرداد ۱۳۸۹ - ۱۴:۰۴

در پي ادعاي يك فيزيكدان ايتاليايي مبني بر پيش‌بيني زلزله سال گذشته شهر«لاكويلا»، دادستان اين شهر زلزله زده، دانشمندان كميسيون ريسك‌هاي بالاي ايتاليا را به دليل اينكه به موقع - شش روز قبل از زلزله لاكويلا - هشدار لازم را نداده اند به اتهام كشتار مردم تحت تعقيب قرار داد.

به گزارش ایسنا، منبع اين اتهام و تعقيب قضايي به ادعاي جولياني، فيزيكدان ايتاليايي بر مي‌گردد كه مدعي امكان هشدار و پيش بيني كوتاه مدت براي اين زلزله بود.

لاكويلا در 16 فروردين 88 زمين‌لرزه اي با بزرگاي 3/6 تخريب شد و تلفات و خسارتهاي زيادي به آن وارد شد.

بر اساس آنچه که در خبرها و تحليل‌هاي نشريات و خبرگزاري ها آمده، صورت مساله آن بوده که اواخر دي ماه 87 جولياني بر اساس رصد تغييرات گاز رادن در آزمايشگاه ملي فيزيک که در آنجا کار مي کند، براورد كرده که زمين لرزه اي احتمالا شديد در منطقه عمومي سولمونا (واقع در حدود 50 کيلومتري لاكويلا) در حدود سي ماه مارس 2009 (هشت روز قبل از رخداد زمين‌لرزه لاكويلا) رخ خواهد داد.

پس از اعلان وي در سطح منطقه، بررسي هايي نيز از سوي كميسيون ريسك‌هاي بالاي ايتاليا انجام و در پي يک بررسي کارشناسي اعلام مي شود که اين ميزان تغييرات گاز رادن در مناطق لرزه خير معمول است و الزاما نشانه رخداد زلزله اي مهم نيست؛ بنابراين از جولياني مي خواهند به ابراز چنين هشدارهايي خاتمه دهد.

البته در روز ياد شده اتفاق مهمي در سولمونا رخ نمي دهد ولي هشت روز بعد زمين‌لرزه لاكويلا اتفاق مي افتد که بلافاصله پس از آن جولياني ادعا مي کند که اين زمين‌لرزه همان پيش بيني اوست، که البته با تاخير رخ داده است.

اكنون دانشمندان زلزله شناس ايتاليايي كه در ميان آنها نام دانيلا پانتوستي، زلزله شناس سرشناس دانشگاه رم نيز به چشم مي خورد، نامه اي سرگشاده خطاب به رئيس جمهور ايتاليا تهيه كرده و از زلزله شناسان دنيا هم خواسته اند كه به آنها بپيوندند.

در اين نامه توضيح مفصلي در مورد فعاليت‌هاي انجام شده در اين كشور براي مطالعات كاهش ريسك و تلاش‌هاي انجام شده با روش علمي براي شناخت خطر و توسعه كدها و آئين نامه هاي ساختماني در ايتاليا ارائه شده و در نهايت از رئيس جممهور اين كشور در خواست شده تا در ايتاليا دانشمندان به دليل عدم اعلام پيش بيني كوتاه مدت - چيزي كه هنوز عملياتي و امكان پذير نيست - در جايگاه متهم نشانده نشده و محاكمه نشوند.

جنجال تعقيب قضايي زلزله‌شناسان ايتاليايي در پي ادعاي پيش‌بيني زلزله در حالي است كه هر از چند گاهي ادعاهايي با مضاميني از قبيل «دستيابي محققان ايراني به تكنيك پيش بيني زلزله»، «امكان پيش‌بيني زمين‌لرزه‌ها با 90 درصد صحت در كشور»، «پيش‌بيني شدن 90 درصد زلزله‌هاي به وقوع پيوسته گذشته» و ... آن هم در سطح رسانه‌ها و نه محافل علمي و تخصصي در كشور ما مطرح مي‌شود.

نكته جالب در اين ادعاها اين است كه متاسفانه - يا خوشبختانه - مطرح‌كنندگان آن برخلاف فرد چيني مدعي پيش‌بيني زلزله، هيچ گاه از پيش‌بيني زلزله‌هاي آينده سخن نمي‌گويند بلكه پس از رخداد زلزله، مدعي پيش‌بيني آن قبل از وقوع مي‌شوند!

مدعيان پيش‌بيني زلزله در عين حال در پاسخ به اين سوال كه در صورت اعتماد به صحت و علمي بودن پيش‌بيني‌هاي علمي خود چرا از اعلام آن و نجات جان مردم مناطق زلزله زده خودداري كرده‌اند، بزرگ نبودن زلزله‌هاي رخ داده را مطرح مي‌كنند! حال آن كه حداقل در چهار سال اخير - ابتداي 1385 تا امروز - زلزله‌هاي بزرگ و قابل توجه متعددي در كشور رخ داده اند كه برخي از آنها از قبيل زلزله سيلاخور، کهک قم، قشم و پاکدشت در جنوب شرق تهران با خسارت، تلفات و البته توجه بسيار رسانه ها و مردم همراه بوده اند.

دكتر مهدي زارع، معاون پژوهشي پژوهشگاه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله در واكنش به نامه زلزله‌شناسان ايتاليايي به ايسنا گفت: به نظرم اين موضوع بايد مورد توجه كساني قرارگيرد كه هر از چند گاهي از موفقيت دانشمندان ايراني در پيش بيني كوتاه مدت و دستيابي به فن‌آوري منحصر به فرد در اين زمينه خبر مي‌دهند. آيا به چنين شرايطي فكر نمي كنند كه فقط يك ادعاي ساده و به ظاهر مهم و بزرگ - البته بي پايه و داوري نشده و بي اساس - چگونه مي تواند يك جامعه علمي را با چالش مواجه كند؟

وي خاطرنشان كرد: نکته مهم و سوال اصلي آن است که به چه چيز پيش بيني مي گوئيم؟ پيش بيني يعني اطلاع رساني پيش هنگام از زمان، مکان و اندازه رخداد يک زلزله با دقت قابل تعريف و قابل قبول. اگر عدم قطعيت، و محدوده اندازه هاي حداقل و حداکثر براي پارامترهاي يادشده طوري بزرگ تعريف شود که هر نوع زلزله اي در هر جاي ديگري در کيلومترها دورتر، با اندازه اي متفاوت، و در زماني نامربوط اتفاق افتاد، به عنوان سند صحت پيش بيني مطرح کنيم، در آن صورت پيش بيني کردن و نکردن با هم فرقي نخواهد کرد.

زارع خاطرنشان كرد: جنجال اخير در ايتاليا مي‌تواند درس خوبي براي ما باشد. خصوصا اين كه توجه داشته باشيم در آن كشور لرزه خيز، مطالعات زلزله شناسي و مهندسي زلزله در سطح بسيار پيشرفته و با كيفيت بالاي بين المللي صورت مي گيرد. نقشه هاي پهنه بندي خطر در آن تهيه شده و مدام روزآمد مي شوند، زمينه هاي مختلف مهندسي زلزله، برآورد و كاهش ريسك و مديريت بحران در پژوهشگاهها و دانشگاههاي مختلف اين كشور انجام مي شود. ضمنا مطالعات پيش بيني زلزله با همكاري هاي بين المللي در موسسه پژوهشي فيزيك نظري عبدالسلام در تريسته و دانشگاه تريسته و دانشگاههاي ديگر ايتاليا در حال انجام است. اين مطالعات و پژوهشهاي با كيفيت نيز هيچگاه نه اعلام عمومي شده و نه چالشي در عرصه همگاني - قبل يا بعد از رخداد يك زلزله - ايجاد نكرده است، ولي اين پژوهشها همچنان به گستردگي و كيفيت بالا دنبال مي شود و نتايج آن صرفا در مجلات معتبر علمي - پژوهشي بين المللي منتشر مي شوند.

وي با تاكيد بر اين كه عرصه رسانه، روزنامه، وب سايت‌ها و وب لاگها، ميدان داوري هاي علمي نيست، تصريح كرد: بحث علمي و نوآوري در علم بايد در مجلات علمي - پژوهشي با اعتبار بالا و شناخته شده در سطح کشور و در سطح بين المللي، که داوري هاي منظم و معتبري دارند، منتشر شود و اين داوري و قضاوت نيز بايد مرحله به مرحله، در مورد روش علمي و نتايج کسب اعمال شود.

هياهو كردن در عرصه علم، ممكن است به صورت كوتاه مدت و گذرا احساس پيروزي و سربلندي به ما بدهد ولي تبعات آن مي تواند مشكلاتي باشد كه هنگام رخداد يك زلزله مهم و به ويژه پس از آن مي تواند دانمگير شود.