عقب‌نشيني گام به گام، فرجام روسيه مذبذب

رسول جعفريان

کد خبر: ۱۰۴۴۸

تاریخ: ۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۷ - ۱۱:۰۵

در آخرين روز كاري پوتين به عنوان رئيس‌جمهور، فرمان اجراي تحريمات عليه ايران از سوي اين كشور به اجرا درآمد.

طبيعي است كه ايرانيان دل خوشي از روسيه ندارند؛ البته بخشي از تصوري که از روسيه دارند، مربوط به روسيه تزاري است که دامنه تجاوزاتش به بخش‌هاي زيادي از آسياي ميانه و قفقاز و عثماني کشيده شد و شوروي سابق که به نوعي جريان تزاري را در قالب شعارهاي تازه ادامه داد. اين دولت با قدرت‌هاي استعمارگر غربي درافتاد، اما حرکت خود را صرفا بر پايه يک انديشه مادي قرار دارد و نيز با موضعگيري‌هاي نادرستش، نتوانست آنچنان که بايد و شايد، يک سياست منسجم و اخلاقي را به نمايش بگذارد و سرانجام تعارضات دروني سبب نابودي‌اش شد.
اما روسيه امروز چيست؟ سمبل اين روسيه، حرکت تازه‌اي است که راهي ميانه را برگزيده و کوشيده است تا با حفظ جايگاه روسيه به عنوان يک ابرقدرت منطقه‌اي، راهي براي ارتباط با غرب باز بگذارد و جنگ سرد را زنده نکند.

روسيه از رهگذر اين سياست چه چيزي به دست آورده و چه چيزي را از دست داده است؟
به نظر مي‌رسد روسيه به بخشي از اقتدار پيشين خود که در دوره گورباچف و يلتسين به ورطه ترديد افتاده بود، رسيده، اما در عوض، با سياست «يک بام و دو هواي» خود؛ هر روز با فشار بيشتر غرب روبه‌رو شده است. اشتباه روسيه در اين است که هدف را حفظ اقتدار روسيه قرار داده، اما در عمل، سياست روشني براي حفظ اين اقتدار ندارد، زيرا مي‌بينيم که هر روز با افزايش حوزه اقتدار ناتو، قدرتش محدود و محدودتر مي‌شود. آمريکايي‌ها و همپيمانان اروپايي هر نقطه نفوذي پيرامون روسيه بيابند، وارد شده و هر خلأي که ايجاد شود، پر مي‌کنند.
در اين شرايط روسيه چه مي‌تواند بکند؟

به نظر مي‌رسد، روسيه استراتژي مشخصي به ويژه در سياست خارجي خود براي جلب يک دايره متحد از کشورها از دور و نزديک ندارد. روسيه تسليم سياست‌هاي غرب شده و تنها در مواردي به ابراز مخالفت مي‌پردازد. روسيه از آن مي‌ترسد که در ورطه مخالفت کامل با غرب بيفتد و همه چيز را از دست بدهد، در حالي که هم‌اکنون تدريجا در حال از دست دادن همه چيز است؛ اين سياست آينده روشني ندارد.
روسيه به ويژه براي ملت‌ها و دولت‌هايي که اکنون با همه ضعف در برابر آمريکا ايستاده‌اند، مي‌تواند پيام تازه‌اي داشته باشد. اين کشور مي‌تواند يک اتحاديه نيرومند از اين کشورها در آسيا، آفريقا و به ويژه آمريکاي لاتين ايجاد کند. روسيه جديد ديگر ايدئولوژي مارکسيستي ندارد که گرايش‌هاي ديندار از آن هراس داشته باشند. اين امتياز بزرگي است. به علاوه روسيه با اين کار مي‌تواند هدفش را حفظ مرزهاي جغرافيايي خود بداند، نه آن که تجاوز به ديگر کشورها مد نظرش باشد.

در نقطه‌اي که چند دولت کوچک، اقدام به تشکيل اين گونه اتحاديه و همکاري کرده‌اند، اگر روسيه تعارف با غرب را کنار گذاشته و به جرگه اين کشورهاي کوچک بپيوندد، مي توان اميدوار بود که غرب دايره تجاوزات خويش را از بخش‌هاي گوناگون آسيا عقب بکشد. هم‌اكنون غرب همين گونه که ايران را در محاصره دارد، روسيه را نيز محاصره کرده و هيچ جاي پايي براي روسيه باقي نگذاشته است.
ضعف کلي روسيه را بايد در سياست خارجي ضعيف و مذبذب اين کشور جستجو کرد. به عبارت ديگر، روسيه گرفتار نوعي سرگرداني و روزمرگي در سياست خارجي خود شده و درمجموع، راه تسليم را برابر توسعه‌طلبي ناتو در پيش گرفته است؛ اين چيزي است که در پرده بيروني به چشم مي‌آيد، اما آيا در لايه‌هاي دروني سياست خارجي روسيه، چيزي جز اين است؟ آگاه نيستيم.

اين در حالي است که روسيه به روشني مي‌تواند يک پشتوانه محکم براي کشورهايي باشد که با جرأت و جسارت برابر خواسته‌هاي نامشروع آمريکا و غرب ايستاده‌اند.
روسيه براي حفظ اقتدارش برابر تجاوز طلبي غرب، بايد با رويکرد تازه‌اي مسأله فلسطين، لبنان و ايران را بررسي كرده و با موضعگيري صريحتر، راه را براي توسعه‌طلبي بيشتر غرب در اين منطقه سد کند.