معایب و منافع استانی شدن انتخابات مجلس

گفتگوی "تابناک" با حسن سیدآبادی

کد خبر: ۱۰۴۰۰۰

تاریخ: ۲۳ خرداد ۱۳۸۹ - ۱۳:۲۱

طرح موضوع استانی شدن انتخابات مجلس شورای اسلامی از مجلس ششم در فضایی سیاسی مجلس مطرح شد و از همان زمان طرح موافقان و مخالفانی پیدا کرد. هر چند برخی از موافقان در مدت سال‌هایی که این پیشنهاد مطرح شد، تغییر موضع داده‌اند. با مطرح شدن این قضیه در صحن علنی مجلس، گمانه‌زنی در مورد چالش‌های و منافع این پیشنهاد آغاز شده است.

در همین راستا با حسن سید آبادی، نماینده پیشین سبزوار در اداوار ششم و هفتم مجلس شورای اسلامی به گفت و گو پرداختیم. وی که در اصل این روند را در جهت پررنگتر شدن بعد ملی وظایف نمایندگان برمی‌شمارد، طرح این قانون را در فضای سیاسی کنونی کارشناسی نمی‌داند و موفقیت این را منوط به تثبیت موقعیت احزاب و جا افتادن فرهنگ پاسخگویی در دولت می‌داند.

تابناک: طرح استانی شدن انتخابات مجلس شورای اسلامی، اخیرا در مجلس شورای اسلامی مطرح شده است؟

قانون انتخابات مجلس شوراي اسلامي به دليل اثرات مهمي كه در عرصه سياسي و اجتماعي دارد، از ابتداي پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي بيشترين اصلاحات و تغييرات را در محتوا و گاه در ساختار داشته است. اخيرا نيز طرحي در اين رابطه تقديم مجلس شوراي اسلامي شده و در كميسيوني مشترك در مجلس تحت بررسي است كه مشتمل بر اصلاح ساختار انتخابات مجلس و تقويت جايگاه شوراها و نقش احزاب است. اين طرح به دنبال تغيير ساختار انتخابات مجلس و تبديل آن به صورت استاني نیز هست.

طراحان اين طرح به زعم فرار از مغايرت با قانون اساسي، آن را در قالب تناسب استاني ـ شهرستاني ارائه كرده‌اند. تناسب استاني ـ شهرستاني، يعني انتخابات مجلس بدين صورت خواهد بود كه اگر در شهرستاني با حدود يكصد هزار نفر جمعيت ده نفر كانديدا شوند و با يكديگر رقابت نمايند، كه البته بايد اهل همين شهرستان باشند. مطابق اين طرح، اگر يك نفر از آنها، 30 هزار راي از شهرستان مذكور اخذ نمايد، اما جزء ليست استاني نباشد و از كل استان به جز شهرستان خود نيز 50 هزار راي اخذ نمايد و در مجموع 80 هزار راي داشته باشد و در مقابل، فرد ديگري از همان شهرستان با كسب 10 هزار راي از آن شهرستان به دليل آنكه جزء ليست استاني است و از مجموع كل استان 100 هزار راي داشته است و در مجموع حائز 110 هزار راي است. در طرح مذكور، فرد دوم كه از حوزه انتخابيه خود تنها 10 هزار راي داشته است، نماينده خواهد بود. اين ساختار تناسب استاني ـ شهرستاني است.

دليل طرح تقويت شوراها و نقش احزاب، از سوي طراحان بي شك آن است كه بتوانند با توجيه و در تقويت اين دو، در حقيقت به هدف اصلي كه استاني شدن انتخابات است نائل شوند و نظرات ساير نمايندگان را جلب نمايند.

طراحان اين طرح، در توجيه اقدام خويش چنين وانمود مي کنند كه نمايندگان مجلس به دليل كثرت ارتباطات و دیدارهاي مردمي، به رسالت اصلي خويش كه همانا قانونگذاري و نظارت بر انجام آن است كمتر مي پردازند. لذا در راستاي فراغت نمايندگان از اين امور، بحث تقويت شوراها و گسترش اختيارات آن را مطرح مي نمايند. موضوع احزاب را با اين توجيه آورده‌اند كه با انجام استاني انتخابات، زمينه و بستر رشد و تقويت احزاب مهيا خواهد شد.

تابناک: با توجه به تمرکز قدرت و فعالیت‌های سیاسی در مراکز استانها و ضریب نفوذ کمتر احزاب در شهرستانها، این پیشنهاد در حال حاضر چه آسیب‌هایی ممکن است داشته باشد؟

با كمال تاسف آنچه در اين طرح مغفول مانده و بي اهميت قلمداد شده است، ناديده انگاشتن جايگاه رفيع مجلس در ارتباط با پشتيباني گسترده مردمي است. چرا كه نقش و تاثير مجلس به عنوان ركني مهم در حكومت تنها به حمايت همه جانبه مردم است و بس. اين مهم نيز در اثر ارتباط تنگاتنگ مردم با مجلس محقق مي گردد و لاغير. اصلاح نحوه ارتباطات مردمي نبايد آنگونه باشد كه به جاي اصلاح ابرو چشم را كور نماييم. بدون شك هر اصلاحي در ساختار و محتواي قانون انتخابات مجلس بايد در راستاي ظهور گسترده اراده مردم و انتخاب واقعي نمايندگان ملت انجام گيرد.

بايد گفت اصلاح قانون انتخابات، در صورتي كه بر اساس موازين صحيح علمي، اسلامي، كارشناسي و مستفاد از تجارب بشري و منصفانه و عادلانه نباشد. بي شك زمينه ساز مشاركت گسترده مردمي و رشد و توسعه در جامعه نخواهد شد و اثرات نامطلوبي نيز به دنبال خواهد داشت. هيچ عقل سليمي انكار نخواهد كرد كه اقتدار مجلس با مشاركت گسترده و همه جانبه مردم و نمايندگان توانمند تجلي خواهد يافت. و در اين صورت است كه مجلس در راس امور خواهد بود. اگر به هر دليل مجلس از حمايت بالاي مردمي برخوردار نباشد در كنار قوه مجريه و قضائيه اقتدار و منزلتي نخواهد داشت.

بايد بپذيريم كه مجلس از اركان مهم در حكومت است كه از صدر مشروطيت خواسته مهم ملت بوده است و اميد مردم در حكومت، هميشه به مجلس بوده است و مجلس به پشتيباني مردم نجات دهنده و سامان بخش جامعه در بحران‌ها بوده است. حال اگر در اصلاح ساختار انتخابات مجلس و استاني شدن آن به كاهش حمايت مردمي منتهي شود چه خسران و ضربات جبران ناپذير به اين ركن مهم در حكومت و به تبع آن به نظام كه حمايت مردم از مجلس در واقع حمايت از نظام نيز مي باشد وارد خواهد شد و سوالاتی که طراحان به آن بیاندیشند این است که آيا اصلاح ساختار انتخابات مجلس و به شكل استاني نمودن آن، باعث مشاركت گسترده مردمي از مجلس خواهد شد و يا موجب كاهش مشاركت و بي رغبتي مردم مي گردد؟ آيا استاني شدن انتخابات مجلس موجب نخواهد شد كه به سرنوشتي مشابه آن انتخاباتي شود كه از استقبال كمتري برخوردار است؟ مجلسي كه از پشتوانه مردمي برخوردار نباشد قادر به دفاع از حقوق ملت در عرصه هاي مختلف است؟

اگر مجلس از اركان مهم در نظام محسوب مي شود و معمار كبير انقلاب امام راحل (ره) آن را در رأس امور ياد كرده، با چه پشتوانه اي مي تواند در رأس امور قرار گيرد و با هر نسيمي نلرزد؟

تابناک: مسأله‌ای که مدنظر برخی حامیان این طرح است، تقویت ساختار احزاب در کشور است، آيا انتخابات مجلس زماني كه استاني شود سبب ايجاد بستر تقويت احزاب خواهد شد؟

اگر اين ادعا درست باشد، چرا؛ در نظام مقدس جمهوري اسلامي و در طول سي سال، از ابتداي عمر مجلس شوراي اسلامي كه انتخابات مجلس شهرهاي بزرگ مانند تهران، مشهد، تبريز، شيرا ز، كرج و... مشابه طرح استاني برگزار شده است و افراد با ليست انتخاباتي به ظاهر تشكل ها، وارد مجلس شده‌اند. با وجود آنكه راه يافتگان اين شهرها عموماً از افراد مؤثر سياسي بوده‌اند. چرا موجد احزاب توانمند و فراگير در كشور نشده‌اند؟

آيا اين تجربه سي ساله مويد اين ادعا نيست كه كليد معماي رشد و نهادينه شدن احزاب در انتخابات استاني مجلس نيست بلكه به ساز و كار خاص ديگري منوط مي باشد؟

با عنايت به تجربه انتخاباتي سي سال گذشته و فضاي حاكم در اوضاع اجتماعي، در صورتي كه استاني شدن انتخابات اجرا شود، ليست انتخاباتي توسط چه كساني تنظيم خواهد شد؟ چه معيار و ملاكي درانتخابات اشخاص در تهيه ليست هاي انتخاباتي وجود خواهد داشت؟ آيا لابي هاي غيرمتعارف از سوي برخي داعيه داران شيخوخيت در تشكل‌ها و غيره گسترش نخواهد يافت؟ آيا نمايندگان فعلي و ادوار و ساير اشخاص ذي نفوذ در ماجراي تنظيم ليست‌ها به مسائل گسترده حواشي و غيره جهت قرار گرفتن در ليست دچار نخواهند شد؟ آيا با اين وضع عزتي براي نماينده خواهد ماند؟

در صورتي كه همه اذعان داريم كه در شرايط كنوني تهيه ليست هاي انتخاباتي هيچگونه مشابهتي با فرآيند شكل گرفته با عملكرد احزاب واقعي نداشته و ندارد. تاكنون در شهرهاي بزرگ، بيشتر اعمال نفوذ و لابي هاي غيرمنطقي مشاهده مي شود. حال با اين وضعيت آيا نمايندگاني كه از طريق ليست انتخاباتي وارد مجلس مي شوند در صورت داشتن مواضعي برخلاف ميل و سليقه تنظيم كنندگان ليست، در ادوار بعدي از ليست كنار گذاشته نخواهند شد؟ خوشبختانه افرادي كه بدون ليست وارد مجلس شده‌اند به چنين سرنوشتي كمتر دچار مي شوند ولي تجربه گذشته نشان داده است افرادي در شهرهاي بزرگ به راحتي از ليست انتخاباتي حذف شده‌اند.

تابناک: در ارتباط با تقويت شوراها كه در اين طرح جهت توجيه استاني شدن انتخابات مجلس گنجانده شده است. راهكار ارائه شده در اين طرح چيست؟

بايد گفت شوراها بدون ارتباط به مجلس هرچه بيشتر با اختيارات مناسب در جامعه نقش آفرين باشد و مردم نسبت به اموري كه مربوط به آنها مي باشد به اين نهادها مراجعه نمايند. لذا مي توان بدون اينكه مشاركت گسترده از مجلس را حذف نماييم با افزايش نقش شوراها در كاهش مراجعات مردمي با نمايندگان به هدف مطلوب خويش نائل شويم.

تابناک: دلیل مخالفت شورای نگهبان با این طرح چه بود؟

طرح استاني شدن مجلس در ادوار گذشته، مطرح و مورد مخالفت شوراي محترم نگهبان قرار گرفت، چرا كه حوزه انتخابيه در قانون اساسي تصريح شده است و از آنجا كه در صورت استاني شدن انتخابات مجلس، آراء استاني در حوزه انتخابيه نقش اصلي و مؤثر ايجاد خواهد كرد، منجر به تغيير حوزه انتخابيه از شرايط كنوني خواهد شد. بي شك اين تصميم وفق قانون اساسي به نظر نمي رسد مگر آنكه معجزه اي رخ دهد كه از آن بي خبريم!

تابناک: تجربه‌های دیگر از جمله کشورهای اروپایی که نظام پارلمانی در آنها از قدمت بیشتری برخوردار می‌باشد، چگونه است؟

با بررسي‌هاي بعمل آمده در كشورهاي توسعه يافته و پيش‌تاز در حاكميت مردمي از قبيل کشور فرانسه تلاش شده است كه انتخابات مجلس را درحوزه هاي كوچكتر برگزار نمايند تا بدين وسيله مردم با نمايندگان خود كه به عنوان وكيل محسوب مي شوند، ارتباط مستقيم داشته باشند و در طرح معضلات اجتماعي و نارسايي‌ها به آنان دسترسي داشته باشند و با ارائه نظرات خويش، آنان را در تصويب قوانين منطبق با واقعيتها و گرفتاريهاي اجتماعي كمك نمايند و نمايندگان مجلس نيز به دليل ارتباط مستقيم با مردم و حكومت كه دارند از طرفي، پشتوانه مردمي مستحكمي از نظام را به وجود مي آورند و از طرفي ديگر با نظارت مستقيم در ساير قوا عملكرد آنان را نسبت به تحقق حقوق اجتماعي و رشد و توسعه جامعه هدايت مي كنند.

حال با توجه به اينكه نظام اسلامي ما مردمي ترين نظام ديني در عصر اخير است و خوشبختانه آحاد مردم ايران در استقرار آن نقش آفرين بوده‌اند به نظر مي رسد استاني شدن انتخابات مجلس يك اقدامي نسنجيده و غلط خواهد بود زيرا به شدت زمينه كاهش مشاركت مردمي را از نظام اسلامي در پي خواهد داشت و انگيزه مردمي را از حضور گسترده در حمايت از اين نهاد مهم مردمي از بين خواهد برد، ضمن اينكه امروزه بقاء حكومتها متكي به حمايت و پشتيباني مردم است و اين اصلي مسلم و خدشه ناپذير مي باشد و آنان كه دلسوز نظام هستند و به استمرار نظام اسلامي مي انديشند بايد به تقويت راهكارهاي حمايت مردمي از نظام بپردازند و بدانند كه كارآمدي نمايندگان و يا مديران اجرايي به ساز و كار ديگري بستگي دارد و بدون اينكه بخواهيم به تركيب حوزه انتخاباتي مجلس آسيب وارد كنيم و مشاركت مردمي را از بين ببريم با تقويت شوراها و اعطاء اختيار قانوني زياد به اين نهاد يقيناً مراجعات اجرايي مردم به شوراها سوق داده خواهد شد و نيازي به قطع كردن ارتباط مردم با مجلس نخواهد بود و همچنين با اصلاح درست قانون احزاب و حمايت نظام از نهادينه شدن اين نهاد عظيم و مناسب در ساختار نظام زمينه كارآمدي نمايندگان و مديران اجرايي يقيناً محقق مي گردد و در نتيجه ساختارهاي نظام اسلامي در مسير رشد و توسعه سرعت مناسب پيدا خواهد كرد.

لذا امیدوارم که نمانيدگان محترم دوره هشتم با تأمل و كالبد شكافي بيشتري به اين طرح و نتايج آن عنايت نموده و آنچه رضاي حق و خير و صلاح ملت در آن است تصميم گيري نمايند.