تمساح خیالی چیتگر و فریاد خاموش قربانیان گاندو

صدای تمساح خیالی دریاچه چیتگر تهران آنقدر بلند بود که کسی به سکوت و تشنگی کودکان سیستان و بلوچستانی که طعمه گاندوها می‌شوند، توجه نکرد.

کد خبر: ۱۰۲۲۲۶۹

تاریخ: ۲۹ آذر ۱۳۹۹ - ۱۲:۰۳

به گزارش تابناک به نقل از مهر، در یک ماه گذشته، تصویری نیمه واضح از دریاچه چیتگر که در آن موجودی، شناور است در فضای مجازی منتشر شده که ادعا می‌شود این موجود یک تمساح است، بحثی که با واکنش‌های متفاوت از سوی مردم و مسئولان در فضای مجازی مواجه شد. همچنین بعد از آن تصویر دیگری با عنوان ردپای تمساح در خشکی منتشر شد که بار دیگر این فضا را برای کاربران داغ کرد و آنها را با حدس و گمان‌هایی روبرو کرد.

اما اگر بخواهیم سراغ قدیمی‌ترین حیوان این سرزمین یا قدیمی‌ترین خزنده ایران برویم. با تمساح ایرانی و یا «گاندو» که گونه‌ای از تمساح پوزه کوتاه آسیایی است، آشنا خواهیم شد. به گفته کارشناسان محیط زیستی در دنیا این گونه تمساح نادر در سطح جهان در خطر نابودی قرار دارد و در مجموع تنها ۲ هزار و ۴۰۰ سر تمساح پوزه کوتاه در برکه‌های در حال خشکیدن دنیا زندگی می‌کنند.

تمساح پوزه کوتاه یا آن طور که در ایران مشهور شده گاندو، تنها تمساح موجود در محیط زیست کشورمان است. جانوری که بر خلاف ظاهر ترسناکش، رابطه خاصی با مردم بلوچستان «زیستگاه تمساح پوزه کوتاه در ایران» برقرار کرده است و حضور آن نمادی از برکت و آبادانی در این خطه به شمار می‌آید.

رابطه ویژه مردم بلوچستان با گاندوها
در منطقه بلوچستان مردم بومی با گاندوها رابطه بسیار خوبی دارند. آنها هیچ گاه به آن آسیب نمی‌رسانند. در واقع نوع رابطه مردم بلوچ با حیوانی مانند تمساح بسیار منحصر به فرد و قابل احترام است. آنها گاندوها را نماد برکت و آبادانی سرزمین شأن می‌دانند و بر این باور هستند که اگر این حیوانات هجرت کنند یا بمیرند، خشکسالی و قحطی بر زندگی شأن سایه می‌اندازد. به همین دلیل همه تلاش شأن را انجام می‌دهند تا از این حیوان مراقبت کنند.

در تمام این سال‌ها هیچ گاه گزارشی ثبت نشده است که کسی به این خزنده حمله ور شده یا قصد جانش را داشته باشد. در واقع مردم منطقه در نقش یک محیط بان برای گاندوها هستند و هر کاری انجام می‌دهند تا شرایط مناسب زندگی را برای آنها فراهم کنند. روستاییان و بومیان منطقه بلوچستان حتی در سال‌های خشکسالی تعدادی از گاندوها را از برکه‌های خشک شده به مناطق پرآب‌تر انتقال داده‌اند تا به این شکل جان این حیوان را نجات دهند.

اما در سال‌های اخیر به دلیل وقوع چندین سال خشکسالی در استان سیستان و بلوچستان این گونه جانوری به دلیل کمبود غذا و از بین رفتن محیط زیست اش در برخی از موارد به انسان‌ها و خصوصاً کودکان منطقه بلوچستان حمله ور شده است که در برخی از موارد موجب مرگ و یا نقص عضو نیز شده است.

کمبود منابع آب و گرمای بیش از حد هوا در تابستان‌های طولانی منطقه بلوچستان، گاندوها را گاهی مجبور می‌کند که به گودال‌های آبی که به آنها در زبان محلی «هوتک» می‌گویند نزدیک شوند. جایی که ممکن است محل زندگی یک گاندو باشد. این نزدیک شدن مخاطره آمیز در سال‌های گذشته اتفاقات ناگواری به دنبال داشته است. از کشته شدن «علیرضا بزرگزاده» کودک ۱۰ ساله‌ای که ۴ سال پیش از فرط گرما تنی به آب زد و طعمه گاندو شد و برای همیشه پدر و مادرش را عزادار می‌کند، تا «حوا رئیسی» ۸ ساله که سال گذشته برای شست و شوی و برداشتن آب، نزدیک آب رودخانه شد و دستش را از دست داد.

اما این پایان خاطرات غم‌انگیز کودکان بلوچ و گاندوها نبود و امیرحمزه کودک ۱۰ ساله دیگری بود که در تابستان امسال براثر حمله گاندو دستش به شدت آسیب دید و متأسفانه دستش از مچ قطع شد. اما متأسفانه بازهم داستان فقط به اینجا ختم نمی‌شود زیرا مصیبت‌های بی آبی همچنان در بلوچستان ادامه دارد و هر چند وقت یکبار به دلیل نبودن لوله‌کشی آب در بیش از یک هزار و ۳۰۰ روستای این منطقه شاهد حوادث ناگواری هستیم که یکی از آنها غرق شدن کودکان در رودخانه‌ها و هوتگ‌های جنوب بلوچستان است.

بعد از ظهر روز دوشنبه سوم شهریور ماه ۹۹ دو کودک بنام‌های «فاطمه پا» ۳ ساله و «یحیی گرگیج» ۲ ساله هنگامی که برای برداشت آب به کنار هوتگ رفته بودند، غرق شدند. همچنین در همان روز در حادثه‌ای دیگر «یسنا پادیان» کودک ۵ ساله اهل روستای «هدار» از توابع بخش مرکزی شهرستان «راسک» نیز هنگامی که برای بازی در کنار رودخانه رفته بود، غرق شد و جان باخت.

حالا باید نام این کودکان معصوم را به لیست قربانیان قبلی از جمله «علی اکبر بشکار» ۶ ساله اهل روستای «سند مراد» از توابع بخش مرکزی شهرستان «دشتیاری» که در اول شهریور ماه ۹۹ در هوتگ غرق شد و جان باخت و همچنین «علی اصغر بهرا» از روستای «عارف آباد» بخش «نوبندیان» شهرستان چابهار اضافه کرد.

اما از همه این موارد ناراحت کننده تر نحوه برخورد مسئولان استان سیستان و بلوچستان با این موضوع است. زیرا معمولاً یا سعی می‌کنند این کمبودها و مشکلات را توجیه کنند و یا گاهی هم آنها را تکذیب می‌کنند. به عنوان مثال پس از قطع شدن دست «امیر حمزه»، وحید پور مردان، مدیر کل محیط زیست سیستان و بلوچستان به جای پاسخگویی به رسانه‌ها و افکار عمومی، توپ را در زمین اهالی منطقه بلوچستان انداخت و با انتشار خبری از روابط عمومی مجموعه خود با تیتر «شنا و بی احتیاطی چند پسربچه در فصل زاد و ولد تمساح پوزه کوتاه، دردسر ساز شد» سعی داشت که اهالی منطقه را مقصر نشان دهد.

تصور اینکه کودکانی چه برای تأمین منابع آب چه برای بازی و آب تنی برای همیشه معلول شوند و یا در خطر مرگ قرار بگیرند غم‌انگیز و رعب آور است. اما نکته این گزارش در این خصوص است که چرا به موضوع تمساح خیالی دریاچه چیتگر این همه ضریب داده می‌شود در حالی که موضوع کم آبی و از بین رفتن کودکان استان سیستان و بلوچستان این همه مورد توجه افکار عمومی قرار نمی‌گیرد.

رسانه‌ها مقصر اصلی توجه نکردن به مناطق محروم
از همین رو کارشناس امور رسانه گفت: قطعاً پیشرفت و توسعه هر منطقه‌ای در گرو انعکاس درست مشکلات و همچنین تلاش برای برطرف شدن آن‌هاست و در این میان نقش رسانه‌ها در دیده شدن مشکلات بسیار حائز اهمیت است.خبرنگاران باید با شناسایی نقاط ضعف، عملکرد مسئولان را به چالش بکشند، در بسیاری از موارد مسئولان خصوصاً در استان‌های محروم کشور از مصونیت رسانه‌ای برخوردار هستند و هیچ رسانه‌ای برای به چالش کشیدن آنها اقدامی انجام نمی‌دهد.

مجتبی جهانتیغ ادامه داد: ریشه یابی این موضوع نیاز به یک کار اصولی و بنیادی دارد، به نظر من بسیار از اصحاب رسانه دارای خود سانسوری هستند و یا اینکه در انتخاب اولویت‌های خبری خود دچار اشتباه هستند. قطعاً موضوع تمساح خیالی چیتگر به دلیل بازخورد و انعکاس رسانه‌ای بسیار آن تا سال‌ها از ذهن بسیاری از مردم ایران پاک نمی‌شود اما موضوع قربانی شدن کودکان بلوچ به وسیله تمساح‌ها آن هم به جرم نداشتن آب را بسیاری از مردم ایران حتی به گوششان هم نرسیده است.

وی تصریح کرد: همانطور که پیش بینی می‌شد موضوع تمساح در حوالی دریاچه چیتگر تکذیب شد و پایتخت نشینان هم راحت‌تر از همیشه حوالی این دریاچه قدم می‌زنند و از باد خنکی که از غرب می‌وزد، لذت می‌برند. اما موضوع بی آب مردم سیستان و بلوچستان و قربانی شدن کودکان آنها تا سال‌ها از نگاه‌ها پنهان خواهد ماند. واقعاً نمی دانم چند کودک بلوچ دیگر باید قربانی شوند تا رسانه‌ها و مسئولان کشور توجهشان به استان سیستان و بلوچستان جلب شود و متوجه باشند که مردمان غیور و مرزدار این استان از بسیاری از امکانات بدیهی شهرهای بزرگ کشور از جمله آب بهداشتی محروم هستند.

در مجموع به نظر می‌رسد همانطور که مردم محلی هم عقیده دارند قطعاً وجود گاندو ها موجب برکت و رحمت است به شرط اینکه مسئولان شرایط مناسبی هم برای زندگی این گونه جانوری هم برای میزبانان مهربانشان ایجاد کنند و زودتر موضوع آبرسانی روستاهای جنوب سیستان و بلوچستان به نتیجه برسد. در این میان نقش رسانه‌ها و همینطور فعالان محیط زیست بسیار اهمیت دارد.

از همین رو امیدواریم همانطور که در موضوع تمساح چیتگر همه رسانه و فعالان محیط زیست ورود کردند و موجب برجسته شدن آن شدند، در موضوع بی‌آبی بلوچستان و مخاطرات زیست‌محیطی آن هم همکاری و تلاش بیشتری داشته باشند.