درباره ایدز و بیمای‌های آمیزشی

هفته گذشته در دانشگاه اسلامي در شهر «آکرا» پايتخت کشور آفريقايي غنا، مبحث بيماري‌هاي آميزشي، HIV ـ ايدز و مالاريا را براي دانشجويان غنايي تدريس مي‌کردم و مجبور بودم از علت و ميزان شيوع بيماري‌هاي فوق در کشور غنا، آفريقا و جهان نيز آماري ارائه نمايم. فرصت خوبي بود تا به عنوان يک پزشک ايراني، بتوانم ضمن درمان بيماران آفريقايي که واقعا انسانهاي مظلومي هستند، نقشي هم در آموزش و ارتقاي سلامتي آنان با ارائه مطالب بهداشتي و درماني داشته باشم.

تعدادي از آنان در اين دوره آموزشي سه روزه، از مشاهده اين آمار‌ها و مرگ و ميرها شگفت‌زده شده بودند و بسيار با دقت، پيگيري مي‌نمودند تا بيشتر بدانند. تا اينکه يکي از دانشجويان از من پرسيد تا چه‌ اندازه مردم مملکت شما از مشکلات ما مي‌دانند؟ گفتم، تا چه ‌اندازه را نمي‌دانم. اما به عنوان سفيري از ملت و مردم بزرگ ايران اسلامي، در کنار شما هستم و حتما از مشکلات و اين سوال شما براي اطلاع آنان خواهم نوشت.

اکنون بخوانيم تا از نعمت سلامتي در کشورمان بيشتر بدانيم؛ باشد تا در سايه محبت و دوستي بيشتر با يکديگر، مرحمي هم بر نياز ديگر ملت‌هاي نيازمند باشيم.

آمارها در باره بيماري HIV و ايدز نشان مي‌دهد:

1- هم‌اكنون (سال 2010) بيش از 45 ميليون نفر در دنيا مبتلا به ويروس HIV يا عامل بيماري ايدز هستند، در حالي که در سال 1990، تنها کمتر از 10 ميليون نفر مبتلا به اين بيماري بوده‌اند.

2- ميزان مرگ و مير ناشي از اين بيماري، از سال تشخيص اين بيماري يعني 1981 تاکنون نزديک به 30 ميليون نفر است.

3- يک آمار مقايسه‌اي نشان مي‌دهد در سال 1990 تنها 300 هزار نفر به علت ايدز فوت نموده‌اند، در حالي که در سال 2005 بيش از 2 ميليون نفر از اين بيماري فوت نمودند. نزديک به 10 برابر افزايش.

4- از جهت شيوع منطقه‌اي بيماري، در حال حاضر نزديک به 65 درصد از افراد مبتلا به اين ويروس (يعني بيش از 30 ميليون) در چند کشور آفريقايي به نام منطقه «ساب سحران» (مناطقي غير از شمال آفريقا يعني در مرکز و جنوب) زندگي مي‌کنند. اين در حالي است که جمعيت اين منطقه آفريقايي (ساب سحران) تنها 10 درصد جمعيت دنياست.

5- در آماري از WHO آمده: آمار يتيمان ناشي از مرگ و مير والدين به علت ايدز در بعضي کشورهاي آفريقايي در حال افزايش است و از طرفي سوء تغذيه و بيماري مالاريا نزد کودکان بيشتر است؛ بنابراين، سه عامل مرگ والدين، سوء تغذيه و مالاريا، شاخص مرگ و مير کودکان را افزايش داده است.

6- نکته مهم ديگر اينکه در بررسي‌هاي انجام شده از بيماران HIV آفريقايي، 80 درصد از مبتلايان به اين بيماري از راه تماس جنسي بيماري را به يکديگر انتقال داده‌اند و تنها 20 درصد باقيمانده از طريق انتقال مادر به جنين، تزريق خون آلوده، سرنگ آلوده و اعمال جراحي بوده است. اين موضوع نشان مي‌دهد که رفتار جنسي نامتعادل چه فاجعه عظيم انساني را به وجود مي‌آورد. و در طول درمان و مصاحبه با بيماران ايدزي در اين کشور که براي درمان بيماري‌هاي پوستي به اينجانب مراجعه مي‌نمودند؛ واضح بود که بيش از 90 درصد آنان بيش از چند شريک جنسي در طول زندگي خود داشته‌اند و ناگوارتر آن‌که در فعاليت‌هاي جنسي، هرگز تمايلي به استفاده از کاندوم که راهي بر کنترل بيماري‌هاي مقاربتي است، نداشته‌اند و چنان مي‌شود که نه تنها خود آلوده به اين ويروس خطرناک ايدز مي‌شوند، بلکه منبع آلودگي براي ديگران در خانواده و جامعه پديد مي‌آورند.

براي اينکه بيشتر اين موضوع برايتان قابل درک باشد، آه و ناله زن سياهي را برايتان بازگو مي‌نمايم تا بدانيد چگونه بيگناهان هم در آتش اين بيماري مي‌سوزند. هفته دوم سال نو ميلادي (دي‌ماه 88) مردي همسر خود را به علت ضعف شديد، لاغري مفرط و کم‌خوني با ضايعات پوستي به مرکز درماني ايرانيان (جمعيت هلال احمر) در شهر آکرا (کشور غنا) آورد. پزشک متخصص عفوني غنايي از من خواست تا ضايعات پوستي اين زن 37 ساله را مشاهده نمايم. بعد از معاينه، پيشنهاد كردم تا تست HIV براي اثبات بيماري ايدز انجام شود. متاسفانه پاسخ مثبت بود.

در چنين مواقعي مي‌بايست بر اساس قوانين آن کشور با بيمار مصاحبه داشته باشيم و ايشان را براي انجام اين تست آماده نماييم. واقعا يکي از تلخ‌ترين دوران عمرم که بارها و بارها برايم در کشورهاي کنيا، زيمبابوه و غنا تکرار شد، آن بود که چگونه نتيجه مثبت بيماري را به بيماران اعلام نماييم؛ چون واقعا رفتار بيماران قابل پيش‌بيني نيست و گذشته از اين بسيار دشوار است که حامل بدترين پيام براي يک بيماري باشيم که خود از شدت بيماري در آستانه ضعف مطلق است.

به هر حال با ايشان مصاحبه کردم. بعد از توضيح فراوان و اميد به اينکه هر بيماري با درمان قابل کنترل است، نتيجه را به ايشان گفتم که بيماري پوستي و ضعف شديد شما ناشي از بيماري ايدز است. قبل از اين‌که واكنش او را بگويم، بايد بدانيد مردم آفريقا مردماني بسيار آرام و خونسرد هستند، به‌راحتي با مشکلات و سختي‌هاي زندگي کنار مي‌آيند و آن را در خود هضم مي‌نمايند؛ طوري که تلاش مي‌کنند ديگران را درگير و شريک غم و اندوه خود نکنند، حتي نزديکترين افراد (بر خلاف ما). به هر حال بعد آن‌که از موضوع آگاه شد، به مدت چند دقيقه در سکوت مطلق فکر نمود و سپس به آرامي بدون آنکه صدايي از او بلند شود، چند قطره‌اي اشک از چشمانش سرازير شد. لحظه بسيار دشواري بود. بيشتر با او حرف زدم و گفتم اگر درمان را به‌خوبي انجام دهيد، اميد به زندگي در شما بسيار است. در پايان مصاحبه، مطلبي را عنوان نمود که بسيار مرا متأثر كرد و آن اينکه گفت: در همه عمرم تنها با همسرم بودم و لاغير، چرا بايد پاسخ نجابت من عاقبت کارهاي ناپسنديده و بي‌مبالاتي جنسي همسرم باشد. فرداي آن روز از همسر و 2 فرزند او هم تست HIV به عمل آورديم که همسر او مثبت و هر دو فرزند او منفي بودند.

از اين ماجرا چند نکته علمي و اخلاقي مي‌آموزيم:

1- ويروس HIV يا ايدز، از شوهر به همسر از راه جنسي منتقل گرديد.

2- در حالي که از مادر به 2 فرزند منتقل نگرديد، البته بايد بدانيم انتقال ويروس از مادر به فرزند از دوران حاملگي تا شيردهي حداکثر 40 درصد است.

3- اين ويروس از طريق جنسي آسانتر از هر روش ديگر منتقل مي‌شود.

4- منشأ و عامل بيماري در شوهر خانواده است که بي‌مبالاتي او در رفتار جنسي متعدد و مکرر با ديگران منجر به بروز بيماري در خود و همسر (زن) او گرديده.

5- موضوع به اينجا ختم نمي‌شود؛ زيرا گناه اخلاقي او فقط در مرگ زودرس خود و همسرش و يتيم شدن فرزندانش خلاصه نمي‌شود، بلکه فرياد آنجاست که او کساني ديگر را به اين بيماري در خارج از خانواده و جامعه آلوده و مبتلا نموده که آنان نيز بيماري را به ميان خانواده‌هاي خود برده‌اند و اين است که يک انسان چگونه جامعه‌اي را تباه مي‌کند.

6- عدم آموزش بهداشت فردي و اجتماعي و عدم کنترل اخلاق و رفتار جنسي که منشا آن را بايد در فرهنگ، اعتقادات و احساس مسئوليت متوليان بهداشت و درمان جستجو نمود که تا چه ‌اندازه در ارائه آموزه‌هاي اخلاقيات فردي و اجتماعي مصمم و صاحب برنامه مي‌باشند.

بيان اين ماجرا شايد دليلي باشد تا نکات زير را با دقت بيشتري بخوانيم و شايد دليلي ديگر که چرا بايد در آفريقا براي درمان و کنترل بيماري‌هاي عفوني و مسري حضور داشته باشيم تا ضمن درمان نيازمندان و آموزش دانشجويان آفريقايي، به عنوان يک ايراني، حامل پيام و تجربه پزشکي و بهداشتي براي مردم عزيزم در کشورم باشيم تا آنان هم بدانند چگونه بيماري به سراغمان مي‌آيد زيرا مرز و زمان و مکان براي بيماري ملاک و معيار نميباشد و خود را محدود به چند کشور آفريقايي نمي‌داند.

و اما از آنجايي که ويروس HIV (ايدز) به راحتي از طريق بيماري‌هاي آميزشي منتقل شده و افراد را آلوده مي‌كند، لازم است از بيماري‌هاي آميزشي بيشتر بدانيم که اين عفونت‌ها در بيشتر کشورها شايع بوده و نقص در تشخيص و درمان آن در مراحل اوليه ممکن است عوارض و مشکلات شديدي از جمله نازايي، حاملگي خارج از رحم، عفونت رحم و لوله‌هاي رحمي، سرطانهاي دستگاه تناسلي زنان ناهنجاري‌هاي مادرزادي نوزادان مرگ و مير داخل رحمي و يا دوره نوزادي و دردهاي مزمن شکمي را ايجاد نمايد.

بر اساس برآورد سازمان جهاني بهداشت سالانه بيش از 330 ميليون مورد جديد بيماريهاي مقاربتي قابل درمان از جمله سيفيليس و سوزاک در دنيا بروز مي‌كند و در واقع روزانه شاهد بروز حدود يک ميليون مورد جديد از بيماري‌هاي مقاربتي در دنيا هستيم. در ايران گروه سني 20 تا 29 سال، بيشترين گروه در معرض خطر است.

بين عفونت‌هاي آميزشي و انتقال ايدز ارتباط نزديکي وجود دارد. مشخص شده است که هر دو نوع عفونت آميزشي (بدون زخم يا زخم)، خطر انتقال جنسي HIV (ايدز) را به ميزان زيادي افزايش مي‌دهند. يکي از دلايل بروز عفونت‌هاي مسري جنسي که ايدز يکي از مهلکترين آنهاست، رفتارهاي جنسي ناايمن در افراد جوان است. زيرا ويروس به‌راحتي از ترشحات زخم و يا عفونت منتقل مي‌شود.

شرايط آناتومي و فيزيکي محيط دستگاه تناسلي زن به‌گونه‌اي است که احتمال ابتلاي زنان به عفونت‌هاي تناسلي بيشتر از مردان است و اين عفونت‌ها براي زنان مسائل و مشکلات بيشتري به وجود مي‌آورند. به طوري که نه تنها به‌راحتي بيماري را دريافت مي‌نمايند، بلکه به آساني نيز به ديگران منتقل مي‌كنند. اما مردان هم در اثر عفونت‌هاي تناسلي ممکن است دچار ناباروري، درد طولاني مدت و بيماري‌هاي خطرناک (ايدز و…) شوند.

شکايات شايع در زنان:

تب خفيف تا شديد، درد زير دل، مقاربت دردناک، بوي بد و ترشحات مهبلي، خونريزي زياد و طولاني مدت، سوزش ادرار، عادت ماهيانه دردناک، تب و گاهي تهوع و استفراغ و خونريزي در فواصل عادات ماهيانه يا در زمان نزديکي.

شکايات شايع مردان:

در بيشتر مواقع مردان فاقد علايم واضح باليني هستند، ولي به طور کلي مي‌توان به سوزش ادرار، تب، خروج چرک از مجراي ادراري و بروز خارش و سوزش و همچنين زخم‌هاي تناسلي اشاره کرد.

علايم باليني شايع بيماري:

در معاينه بيماران علايم زير مشاهده مي‌شود:

زنان: وجود ترشحات چرکي، زخمي يا شکننده بودن دهانه رحم، زخم تناسلي ضايعات پوستي به شکل زخم يا پوسته ريزي.
مردان: تورم غدد لنفاوي ناحيه کشاله ران، تورم پوست بيضه‌ها، خروج چرک از مجراي ادرار و زخم‌هاي با و بدون ترشح

يکي از علامت‌هاي مهم عفونت‌هاي آميزشي وجود زخم، تب خال يا زگيل تناسلي است.

سوزاک که يکي از شايعترين بيماري‌هاي مقاربتي است، در مردان با علايمي همچون ترشح چرک از مجراي ادرار، تکرر و سوزش ادرار، درد در موقع ادرار کردن و در هنگام تماس جنسي همراه است، بانوان اکثراً بدون علامت هستند اما مجراي تناسلي و گردن رحم فرد مبتلا آلوده کننده است.

همه عفونت‌هاي آميزشي علامت ندارند. به همين علت براي تشخيص دقيق لازم است از معاينه يا آزمايش کمک گرفته شود.

پيشگيري:

1-رعايت اصول اخلاقي و بهداشتي در روابط جنسي و نداشتن رفتارهاي جنسي پرخطر

2- وفاداري به همسر و داشتن رفتار جنسي مسئولانه

3- خويشتن‌داري در هنگام تجرد و اجتناب از روابط جنسي نامشروع قبل از ازدواج

4- مطلع و مطمئن بودن از صحت و سلامت جسمي شريک جنسي

5- استفاده از کاندوم.

6- شستشوي دستگاه تناسلي و همچنين ادرار کردن بعد از تماس جنسي.

7- شستشو و انتخاب لباس زير مناسب.

8- مناسب‌ترين نوع لباس زير، لباس‌هايي هستند که از پارچه نخي تهيه شده‌اند.

9- در صورت بروز و يا مشاهده هر علامت مشکوکي شريک جنسي را از موضوع آگاه نموده و تا ملاقات با پزشک معالج از هر گونه روابط جنسي خودداري نماييد.

10- در صورت اثبات احراز بيماري در شما، حتما شريک جنسي خود را حتي در صورت فقدان علامت و نشانه‌اي از بيماري، تشويق به ملاقات پزشک معالجتان نماييد.

درمان:

نکته مهمي که در درمان بايد مورد توجه قرار گيرد، اين است که:

1-درمان بايد شامل بيمار و شريک جنسي او و يا همسر او باشد، حتي اگر چه يکي از طرفين مشکلي نداشته باشد.

2- افراد خانواده بخصوص نوزادان و اطفال نيز بايد مورد معاينه قرا گيرند.

3- درمان در بين افراد خانواده بايد در يک زمان آغاز و تمام شود در غير اين صورت هر يک از افراد درمان نشده مي‌توانند، منبع بيماري براي ديگران و يا حتي فرد درمان شده باشند.

4- در طول مدت درمان براي کسب درمان کامل و مناسب بهتر است از تماس و فعاليت جنسي خودداري نماييد.

5- درمان ممکن است با اشکال متفاوت دارويي خوراکي، تزريقي و يا موضعي باشد که در هر صورت تکميل طول دوره درمان ضروري است.

6- انجام تست‌هاي تشخيصي قبل و بعد درمان حتي ماه‌ها بعد از درمان، بر اساس نظر پزشک معالج ضروري است.

7- قابل توجه خانم‌ها تا از درمان کامل مطمئن نشديد، باردار نشويد و قبل از باردار شدن تست‌هاي مخصوص بيماري‌هاي آميزشي را فراموش نکنيد.

8- داروها و روش‌هاي درماني پزشکي توصيه شده براي خود را هرگز به ديگر افراد خانواده توصيه نکنيد و درمان ايشان را مانند خود به پزشک معالج واگذار نماييد.

9- تغييرات، مراحل بهبودي و يا بروز هر علايمي را در طول درمان يادداشت و پزشک را از آن آگاه نماييد.

10- بالاخره اينکه درمان سريع و کامل ضمانتي بر سلامت شما، خانواده و جامعه بوده و شادي و نشاط را براي همه به ارمغان مي‌آورد.

دکتر سيدناصر عمادي ـ متخصص پوست
naseremad@yahoo.com
غرب آفريقا ـ غنا ـ آکرا