تحول مهم در روابط ايران و روسيه: نيروگاه اتمي بوشهر در سال جاري هم راه‌اندازي نمي‌شود.

اين خبر روز دوشنبه توجه بسياري از تحليلگران را به خود جلب کرد، روس‌ها پس از رايزني ديميتري مدودف و همتاي آمريکايي او، باراک اوباما در حاشيه نشست آسيا ـ اقيانوسيه در سنگاپور پيرامون ايران، اعلام کرده‌اند که تا پايان سال‌جاري ميلادي نيز نيروگاه اتمي بوشهر به مرحله بهره‌برداي نمي‌رسد.

مدودف و اوباما تاکيد کردند که فرصت ايران براي پذيرفتن پيشنهادهاي مذاکره‌کنندگان بين‌المللي پيرامون برنامه‌ هسته‌اي‌ اين کشور در حال به سر رسيدن است. روز بعد از انتشار اين اظهارات، سرگئي شماتکو، وزير انرژي روسيه هم گفت که «برنامه اعلام شده راه‌اندازي اين نيروگاه تا آخر سال 2009 عملي نخواهد شد»، وي دليل اين تاخير مجدد را همانند گذشته بروز برخي مشکلات و مسايل فني عنوان کرده است.

شايد در ظاهر امر چنين به نظر آيد که طرح مشکلات فني براي تاخير در راه‌اندازي نيروگاه بوشهر از جانب روس‌ها ديگر بسيار مضحک شده است اما در اصل اين تحليل به منطق نزديک تر است که باور کنيم روس‌ها بهانه مشکلات فني را هر بار مطرح مي‌کنند تا سياسي بودن اين تاخيرها را نشان دهند.

در واقع مقامات روس در تلاشند با طرح مسائل فني آن هم در مقاطع خاص، تاثير عوامل و پشت صحنه‌هاي سياسي تاخيرها را به تهران يادآوري کنند. درست در زماني که روابط تهران و مسکو تحت تاثير مسائل سياسي داخلي دو کشور يا عامل ثالثي چون ايالات متحد آمريکا قرار مي‌گيرد، دست اندرکاران روس نيروگاه بوشهر به ياد بروز مشکلات فني در راه‌اندازي اين نيروگاه افتاده و از به تاخير افتادن زمان افتتاح سخن مي‌گويند.



خبر تعويق در راه‌اندازي بوشهر در حالي گزارش مي‌شود که هنوز تهران هيچ پاسخ رسمي به پيشنهاد آژانس ارائه نداده و علاوه بر طرف‌هاي غربي ايران، روسيه نيز به نسبت گذشته واکنش‌هاي متفاوتي از خود نشان مي‌دهد. اين کشور علاوه بر تاخير در تحويل سيستم موشکي اس- 300 به ايران، به تازگي از گزينه‌هاي ديگري غير از همکاري و گفت و گو سخن مي‌گويد که در صورت بي پاسخ ماندن پيشنهاد آژانس از سوي تهران قابل بررسي و اجرا خواهد بود.

اين شرايط نشان مي‌دهد که علي رغم تمايلي که مسکو به بازي با غرب و بويژه آمريکا بر سر ايران دارد، ادامه شرايط فعلي مي‌تواند مسير بازي را تغيير دهد و کرملين را به واکنش وا دارد. منافع، حرف نخست را در تصميم‌گيري‌هاي کرملين مي‌زند، اگر اين منافع حکم به نزديکي مقطعي يا دائمي با غرب حكم کند، مقامات روس به اين سمت گرايش مي‌يابند و اگر دوري از آمريکا و غرب، تاکيد بر استقلال راي در تصميم‌گيري پيرامون مسائل ايران يا حتي نزديکي چشمگير به تهران منافع بيشتري  را متوجه روسيه کند، طبعا  اين جهت‌گيري‌ را انتخاب خواهد کرد.

اکنون اين ايران است که با سکوت در مقابل ديپلماسي جامعه جهاني و ابهام آفريني در ابعاد مختلف موضوع هسته‌اي‌اش، پاي منافع مسکو را در نزديکي به تهران بسته و کرملين را به واکنش ملزم ساخته است.

برخي معتقدند که کرملين از همکاري در فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران سودي نداشته و با آشکار شدن تاسيسات هسته‌اي قم حتي در مظان اتهام پنهان کاري قرار گرفته است، عده‌اي نيز بي اطلاعي مسکو از تاسيسات جديد قم را زمينه ساز بي اعتمادي روسيه به تهران در روند همکاري‌هاي هسته‌اي دو کشور مي‌دانند.

صرف نظر از دلايلي که مسکو را به بررسي همراهي بيشتر با غرب و سخت گيري بيشتر در قبال ايران وا داشته است، بايد گفت که اکنون رئيس جمهور روسيه بر خلاف تصور مقامات ايران، نگاه مثبتي به روند برنامه‌هاي هسته‌اي تهران ندارد.

تهران با پاسخ ندادن به پيشنهاد آژانس که البته ابتدا از سوي واشنگتن مطرح شد، فرصت بهره‌برداري‌هاي سياسي، اقتصادي، فني و حتي نظامي را از مسکو محروم ساخته ضمن آن که باور غرب را درغير صلح آميز بودن فعاليت‌هاي هسته‌اي خود تقويت کرده است.

اين شرايط مسکو را به چاره‌انديشي وا داشته و همکاري با آمريکا مي‌تواند گزينه مناسبي باشد، البته تاريخ نشان داده که همکاري روسيه و آمريکا مي‌تواند راهکاري مقطعي براي دو کشور در راستاي منافع بيشتر باشد؛ همان طور که اوباما با به تعليق درآوردن استقرار سيستم دفاع موشکي در اروپاي شرقي زمينه جلب نظر و رضايت مسکو در همراهي بر سر ايران را فراهم ساخت اما بطور کامل اين برنامه را از دستور کار خارج نکرد، اقدام متقابل مسکو در به تعليق درآوردن استقرار سيستم موشکي اسکندر نيز در همين چارچوب قابل بررسي است.

اهميت سخنان جديد روساي جمهور روسيه و آمريکا در مورد ايران اين است که دو طرف از برخورد ايران ناراضي‌اند و گزينه‌هاي ديگري غير از ديپلماسي را قابل بررسي اعلام مي‌کنند، در اين شريط بعيد نيست که مسکو و واشنگتن در اجراي تصميمي مشترک عليه ايران همراهي جدي و  بلند مدت داشته باشند.

با اين اوصاف اين سؤال وجود دارد كه تهران در برابر بدقولي‌ها يا تاخيرهاي مسکو از يک سو و فشاري که براي تغيير مسير هسته‌اي ايران وارد مي‌کند از سوي ديگر، چه واکنشي خواهد داشت؟

منبع : هفته نامه میهن