در پي بهرهبرداري و تخريب کوه سياه که تنها کوه مجاور تالاب گاوخوني و بخشي از اکوسيستم آن است، جمعه گذشته، بيش از هزار نفر از مردم محلي دوستداران محيط زيست ورزنه و تالاب گاوخوني در محل دستگاههاي تخريب کننده کوه سياه تالاب گاوخوني اجتماع کرده و پس از تشکيل زنجيره انساني، پيرامون وسايل تخريبکننده، با در دست داشتن پرچم و پلاکارد، اعتراض خود را به بهرهبردار و مسئولان صادر کننده مجوز بهرهبرداري اعلام داشتند و در پايان اين مراسم، بيانيهاي به شرح زير صادر کردند:
«زايندهرود، شاهرگ حياتي اصفهان با شاخ آبههاي پرثمرش، مايه حيات را در پيخ و خم رگهاياندام شهر و روستا جاري ميسازد و با ترنم نغمهاي شاديبخش و رقص دلكش از دامنههاي برفپوش زردكوه تا كوهپايههاي «آيد و غميش»، برنجزارهاي چشمنواز «لنجان»، باغها و بيشهزارهاي فرحبخش «ماربين»، شاليزرهاي ثمربخش «جي»، كشتزارهاي سرسبز «براآن»، و دشتهاي گسترده «رويدشت» به صد جلوه ميگذرد تا در آغوش نيزارهاي «تالاب گاوخوني» آرام گيرد.
تالاب گاوخوني و حوزه پيرامون آن، يكي از نخستين مناطق سكونت بشري در حوضه داخلي ايران است كه به خاطر دوري از شهر اصفهان و پيرامون آن، دست نخورده باقي مانده و از تخريبهاي تاريخي كه ديگر مناطق حوضه زايندهرود را دگرگون ساخته به دور مانده است. اين دور ماندگي، موجب شده است كه منطقه به صورت گنجينهاي حفاظت شده از چشماندازهاي طبيعي و آثار تمدن مردم منطقه در جلوههاي طبيعت كويري آبنماي تالاب، علفزارها و جنگلهاي كويري، چشمانداز بيانتها از افق چشم نواز، تپههاي شني به طول بيش از 70 كيلومتر و عرض متفاوت و در مجموع اكوسيستم مناطق كويري تا کنون باقي مانده باشد.
تالاب گاوخوني، يكي از اكوسيستمهاي طبيعي استان اصفهان است كه پاياب زايندهرود و در فاصله 130 كيلومتري شرق شهرستان اصفهان واقع شده است. اين تالاب به عنوان اكوسيستم آبي طبيعي واقع در يك منطقه خشك، ميتواند و بايد در توسعه پايدار منطقه نقش مهمي داشته باشد كه تاكنون و چنان كه بايد با آن پرداخته نشده است و توسعه پايدار بنا به تعريفي كه از سوي مجامع جهاني براي آن داده شده، نوعي توسعه اجتماعي و اقتصادي است كه به همراه تأمين نيازهاي نسل كنوني، حقوق نسلهاي آينده نيز براي استفاده از منابع تضمين شود.
تالابها، اكوسيستمهاي طبيعي هستند كه نقشهاي متعدد و متنوعي دارند. مهمترين ويژگي تالابها، وابستگي آنها به منابع آب جاري و نيز آسيبپذير بودن آنها در برابر ناملايمات زيست محيطي (آلودگي و تخريب) است. از اين روي، اين تالابها نيازمند حفاظت و توجه ويژه هستند.
تالاب گاوخوني يك تالاب طبيعي، داخلي، آزاد و با آب شور است كه نام آن از نظر حفاظتي در تاريخ 23/6/1975 ميلادي مطابق 1354 شمسي با كد ZIR.18 ليست تالابهاي بينالمللي كنوانسيون رامسر به ثبت رسيد.
تاكنون بيش از 1220 تالاب از سوي كنوانسيون رامسر، شناسايي شده كه 22 مورد آن، مربوط به ايران بوده و گاوخوني، يكي از آنهاست و اين تالاب در حاشيه فلات مركزي ايران و در فاصله 145 كيلومتري جنوب شرقي شهر اصفهان و در 30 كيلومتري شهر ورزنه است. لزوم تجديد نظر در مديريت زيستبومهاي طبيعي و انجام اصلاحات ساختاري در استفاده بهينه و چندجانبه از ميراثهاي طبيعي به دليل رشد فراينده جمعيت در كره مسكون و گسترش بيرويه صنعت و تكنولوژي در دنيا و پيدايش كلان شهرهاي پر ازدحام و ماشيني امروزه با آلايندههاي گوناگون حتمي و اجتنابناپذير ميكند.
ميگويند انسان عصر حاضر در فرايند ارتباط خود با طبيعت به مرحلهاي رسيده است كه ميتوان آن را دوران درك مفاهيم زيست محيطي و احساس مسئوليت دانست و مفهوم آن اين است كه بشريت دورانهاي بهرهكشي از طبيعت و تأمين انرژي و تسلط بر طبيعت را كه باعث تخريب محيط زيست ميشده، پشت سرگذاشته و تدريجا با شناخت بهتر از طبيعت و درك مفاهيم و دورانديشي، توانسته است تهديدات ناشي از بدرفتاري با عناصر اكوسيستم و محيط طبيعي خود را درك كند. هرچند اين مرحله در كشورهاي جهان سوم، دوران مقدماتي و ابتدايي خود را آغاز كرده، ولي چنانچه آموزش و برنامهريزي درست و پياپي باشد، كشورهاي ياد شده ميتوانند مراحل آغازين اين دوره را پشت سر بگذارند.
فوايد و نقش تالابها در طبيعت بسيار زياد است كه از جمله مهمترين آنها به موارد زير ميتوان اشاره نمود:
تغذيه سفرههاي آب زيرزميني، تنظيم جريانهاي سطحي، كنترل سيلابها، جلوگيري از نفوذ آبهاي شور به آبهاي سطحي و زيرزميني، حفظ سيماي طبيعي منطقه در برابر عوامل فرسايندة طبيعي (باد و توفان)، نگهداري رسوبها، نگهداري مواد غذايي مورد نياز آبزيان، توليد تودة زيستي (بيوماس)، پاكسازي مواد سمي و آلوده، توليد فرآوردههاي طبيعي، حفظ فرايندهاي طبيعي، توليد علوفه، ايجاد بانك ژن، جاذبههاي گردشگري، حمل و نقل، اهميت اجتماعي و اقتصاد، تعديل کننده آب وهوا به ويژهً در منطقه کويري ورزنه ، محل تخمگذاري و جوجهآوري مرغان مهاجر خصوصاً فلامينگوها و... .
بهرهبرداري از تالابها
بهرهبرداري از طبيعت و منابع موجود در آن را ميتوان از جمله حقوق طبيعي انسان دانست. واقعيت اين است كه بهرهبرداري انسان از اين حق، در تاريخ و در مناطق گوناگون جهان به گونهاي بوده كه همواره به سود انسان و به زيان طبيعت تمام شده است. بهرهبرداري بيروية انسان از منابع طبيعي و محيط زيست، موجب شده كه اين منابع در بسياري از موارد، با دشواريهاي جدي روبهرو شوند. گونههاي گياهي و جانوري متعددي كه در نتيجة دخالتهاي نابجاي انسان منقرض شدهاند، نمونهاي از بهرهبرداري نادرست انسان از طبيعت است. علاوه بر اين به دو پديده آلودگي و تخريب محيط زيست ميتوان اشاره نمود كه نمونههاي آن تقريباً در همه جا قابل مشاهده است.
بنابراين، بهرهبرداري انسان از طبيعت آنگاه ميتواند بادوام و در راستاي توسعة پايدار باشد كه متناسب با ظرفيت قابل تحمل آن باشد. اين موضوع در ارتباط با تالابها ـ با توجه به آسيبپذير بودن آنها ـ البته اهميت بيشتري دارد. استفاده از اين اكوسيستمهاي آبي، بايد به گونهاي باشد كه ويژگيهاي طبيعي آنها حفظ شده و بقاي آنها نيز تضميم شود.
تالاب گاوخوني از اين نظر داراي اهميت ويژهاي است، زيرا همانند قطرهاي در دل كوير، تقريباً همة فوايدي را كه براي تالابها بر شمرده شد، دارد. متأسفانه تا چندي پيش و پيش از آن كه تالاب گاوخوني خشك شود، تلقي برخي افراد و حتي معدودي از مسئولان و تصميمگيران از اين اكوسيستم آبي، گودالي بود كه براي تخلية فاضلاب ايجاد شده است. خوشبختانه اين طرز تلقي، امروزه اصلاح شده، هر چند بهاي گزافي براي آن پرداخت شده است.
تالاب گاوخوني به عنوان بخشي حساس و مؤثر از طبيعت شرق اصفهان، چنانچه مورد توجه و شناسايي دقيق قرار گيرد و برنامهاي جامع براي بهرهبرداري پايدار از آن تدوين شود، اثر بسيار زيادي در رشد و شكوفا كردن منطقه خواهد داشت.
در پايان، توجه مسئولان ذيربط به ويژه سازمان محيط زيست، اداره منابع طبيعي، سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري را به موارد زير معطوف ميدارد وخواهان اجراي آنيم:
پيشنهادها:
1ـ ما خواهان اجراي اصل پنجاهم قانون اساسي هستيم که بيان شده است: «حفاظت محيط زيست که نسل امروز و نسلهاي بعد بايد در آن حيات اجتماعي رو به رشدي داشته باشند، وظيفه عمومي تلقي ميشود. از اين روي، فعاليتهاي اقتصادي و غير آن که با آلودگي محيط زيست يا تخريب غير قابل جبران آن ملازمه پيدا کند ممنوع است و بر پايه اصل 8 قانون اساسي تجمع کنندگان وظيفه مذهبي و ملي خود ميدانند که در برابر اين عمل غير قانوني اعتراض کنند.
2ـ مجموعه اکوسيستم تالاب شامل زايندهرود، گزستان، دلتاي رسي، کوه، تلماسه و غيره است که در صورت تخريب کوه سياه و اکوسيستم تالاب، اين تالاب از ليست تالابهاي بينالمللي رامسر حذف خواهد شد و در ليست تالابهايي که به حالت ناپايداري کامل درآمدهاند (سايت مونترو) درخواهد آمد؛ بنابراين، کوه سياه بايد جزيي از اکوسيستم تالاب باقي بماند.
3ـ تالاب بينالمللي گاوخوني و اکوسيستم بينظير، از سرمايههاي ملي و طبيعي است و متعلق به عموم مردم است و نبايد سود آن به جيب عدهاي خاص برود. براي همين، در اسرع وقت، خواهان توقف عمليات تخريب کوه سياه که به مثابه چشم تالاب به شمار ميرود، هستيم و در صورت حذف تنها چشمانداز تالاب به فرا رسيدن مرگ حتمي تالاب کمک کردهايم و در غير اين صورت و بيتوجهي به خواسته مردم و دوستداران محيط زيست تالاب، پيامدهاي بعدي متوجه شخص بهرهبردار خواهد بود.
4ـ با توجه به اينکه در سفر استاني رياست محترم جمهور منطقه، تالاب بينالمللي گاوخوني به عنوان يکي از مناطق نمونه بينالمللي گردشگري استان اصفهان به تصويب رسيد، ولي متأسفانه، پس از گذشت چندين ماه از اجرايي شدن مصوبات خبري نيست و چون اين منطقه داراي اقتصاد تک محصولي کشاورزي است و در برابر خشکسالي بسيار آسيبپذير است، با ايجاد تأسيسات و زيرساختهاي گردشگري و صنعت شرايط اشتغال را در اين بخش فراهم آورند.
5ـ باعنايت به اينکه در صورت بازسازي راه تاريخي جاده ابريشم از فاصله مسير اصفهان ـ يزد حدود هفتاد کيلومتر کاسته ميشود و مسئولان نيز بارها وعده احداث و آسفالت اين راه را دادهاند و تالاب نيز در اين مسير واقع شده است، خواهان تسريع در احداث مسير ورزنه ـ ندوشن يزد هستيم.
6ـ متأسفانه عدم تأمين حق آبه تالاب در سالهاي اخير، صدمات بسياري به اکوسيستم تالاب وارد آورده، به گونهاي که براي چندين سال متوالي، با گرم شدن هوا، شاهد نابودي هزاران ماهي کپور در تالاب هستيم. براي همين، خواهان برقراري سهم آب تالاب و كمترين آب مورد نياز آن توسط سازمانهاي مربوطه و تسريع در سرمايهگذاريهاي مربوط به انتقال آب از سرچشمههاي مجاور زايندهرود هستيم و درخواست داريم سهم مناسبي از آب رودخانه به حفظ حيات تالاب و امور گردشگري آن اختصاص داده شود.
7ـ از آنجا كه آلودگيهاي صنعتي، شهري، روستايي و زهكشي اراضي شور به ويژه زهکش شور سگزي و انتقال مستقيم و غير مستقيم آنها به زايندهرود از مهمترين موانع گسترش گردشگري حوضه تالاب گاوخوني به شمار ميرود، تدابيري آسان و لازمالاجرا براي جلوگيري از ورود آن آلودگيها به زايندهرود و سرانجام به منطقه تالاب انديشيده و اجرا شود.
8ـ با توجه به احداث شبكه جديد آبياري رودشتين، ترتيبي داده شود كه بندهاي سنتي آبياري منطقهاي همچنان جلوههاي دلانگيز گردشگري خود را حفظ نمايند.
9ـ با توجه به تبديل علفزارهاي طبيعي منطقه به پارك ملي و گسترش جنگلهاي كويري حوضه تالاب (با استفاده از منابع آب سرريز بند شاخ ميان و شاخ كنار و چاه آرتزين شور حاشيه تالاب، به تجديد حيات وحش تالاب انواع گورخر، اسب، قاطر، غزال و ديگر جانداراني كه بومي اين علفزارها بودهاند) در اواخر رژيم گذشته و اوايل پيروزي انقلاب اسلامي طي شكار بيش از اندازه منقرض شدند، هماكنون بذل توجه ويژه شود.
10ـ چون توانهاي نهفته تالاب گاوخوني از نظر علمي از جمله خواص درماني لجنها و ديگر منابع طبيعي آن به درستي شناخته نشده است، اولويت مطالعات كويرشناسي آن، به كشف اينگونه توانهاي نهفته حوضه تالاب اختصاص يابد.
11ـ تالاب گاوخوني به عنوان يك اكوسيستم طبيعي و بخش فعال از حوضه زايندهرود شناخته و تصور عمومي نسبت به اين آبگير به عنوان باتلاق اصلاح شود.
12ـ قوانين و مقررات مربوط به حفاظت از اين اكوسيستم به طور جدي و مداوم اجرا و زمينههاي لازم براي تبديل اين تالاب به عنوان يك منطقه حفاظت شده فراهم شود.
13ـ با توجه به استعداد بالقوه تالاب و تنوع اکوسيستم آن که شامل رودخانه، تالاب، گزستان، استپ، تلماسه، نمکزار و کوه است و ميتوان تفريحات سالم مانند قايقسواري، شترسواري، موتورسواري، ديدن آسمان صاف و پر ستاره کوير و موارد متعدد ديگري روي پتانسيلهاي گردشگري تالاب مطالعه شود و شرايط توسعه گردشگري طبيعي (با حفظ شرايط طبيعي آن) مورد بررسي قرار گيرد.
14ـ شهر تاريخي ورزنه، نزديکترين شهر به تالاب گاوخوني است و از روزگاران دور، کشاورزان و دامداران ورزنه در منطقه تالاب حضور داشتهاند و نام شهر ورزنه با تالاب گاوخوني عجين شده و گاوخوني، جزو تفکيک ناپذير ورزنه است. براي همين، خواهان اصلاح نقشه سياسي شهرستان اصفهان و پيوستن دوباره بخشي از گاوخوني به بخش بنرود و جدايي آن از بخش جلگه هستيم و در پايان براي حفظ هويت تاريخي اين منطقه، پيشنهاد مينماييم نام بخش بنرود به بخش ورزنه با گاوخوني تغيير يابد.
15ـ با توجه به همجواري دو بخش وسيع و پرجمعيت بنرود و جرقويه با تالاب گاوخوني، خواهان تبديل اين دو بخش به شهرستان براي ايجاد امکان رسيدگي بيشتر به وضعيت تالاب هستيم.»
گفتني است، متن اين بيانيه در نماز جمعه روز گذشته شهرستان ورزنه خوانده شد و مورد تأييد نمازگزاران اين شهرستان قرار گرفت.
جمعي از اهالي شهر ورزنه و دوستداران محيط زيست تالاب
جمعه مورخ27/2/87 در محل کوه سياه، جنب تالاب گاوخوني
تصاويري از تالاب گاوخوني
آبشار شاخ کنار
آثاري از شکار حيوانات
پرندگان زيستگاه تالاب
آثاري از جاي پا و پر پرندگان
تالاب گردان
عقاب
چشماندازهايي از تالاب
نمايي از غروب خورشيد
کفهاي حاصل از آلودگي در ورودي تالاب
کوه سياه
تصاوير از وبلاگ «توسعه پايدار»
نسخه چاپي
ارسال به دوستان
دریاچه ارومیه نیز دارد آخرین نفسهایش را میکشد.