نگاه شما: جای خط و زبان ملی خالی است

همه می گوییم که فارسی را پاس داریم اما در عمل فارسی را پس می زنیم  . بعضی ها تلاش بسیار دارند تا در هر جای ممکن از صحبت و نوشته خود ، واژگان غیر فارسی  و به ویژه نوع انگلیسی و فرانسوی آن را وارد نمایند و این اختلاط نا همگون را به مثابه دانش و کمال به رخ شنونده و خواننده بکشند .

این پدیده زشت که از ده های پیش گریبانگیر بخشی از افراد جامعه شده و همچنان ادامه دارد . هم اینان ، تیشه بر داشته و به جان خط و زبان فارسی افتاده اند  و بسان بختکی بد هیبت بر پیکر فرهنگ ملی و خط و زبان فارسی سنگینی می کنند . علت اصلی شکل گیری و تداوم این عادت ناپسند را نمی توان چیزی جز  خود باختگی  و خود کم بینی در برابر بیگانگان دانست .

با هزم اندیشی و همت مسؤلین نظام و به ویژه با تأکید مقام معظم رهبری و در سایه تلاش وزارت آموزش و پرورش  و نیز فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی و با احساس مسؤلیت و دلسوزی وافر اساتید زبان فارسی و دانشجویان  رشته های مرتبط با زبان فارسی و دیگر ادیبان فرهیخته ، اقدامات خوب و امید بخشی برای پالایش زبان وزین و فاخر فارسی از واژگان غربی و بیگانه آغاز شده است  . صدا و سیمای کشورمان نیز می تواند با برداشتن گام های بلند تر ، سهم بیشتری را در این حرکت به خود اختصاص دهد .

با این وجود و در کنار تلاش اهل فرهنگ و ادبیات فارسی و دلسوزان میراث ملی کشور ، برای پاسداشت  زبان فارسی و صیانت از آن در برابر  شبیخون بی رحمانه اصطلاحات و کلمات بیگانه ، اما بخش صنعت و تولید کشور ، از این حرکت عقب مانده است . ما همچنان شاهد هستیم که در تولیدات کشور و در زمان درج مشخصات و اطلاعات مربوط به کالا ، از خط و زبان و نمادها و علایم بیگانه به وفور استفاده می شود . کنکاش در هر یک از تولیدات داخلی برای یافتن نشانی از خط و زبان فارسی ، همواره بی نتیجه است و هر چه که به چشم می خورد  ؛ خط انگلیسی و واژ گان انگلیسی است . در موارد بسیار ، حتی  عبارت " ساخت ایران "  نیز جای خور را به  MADE IN IRAN  داده است .

اگر چه برخی از علایم و نماد های بکار رفته در تولیدات داخلی ، دارای مفهوم یکسان بین المللی و برای سهولت در استفاده است و به طور مثال  در همه کشور ها از KM  به جای کیلو متر ، در سرعت سنج خودرو استفاده می شود ؛ لیکن نباید فراموش کرد که استفاده از این علایم اختصاری به زبان انگلیسی ، الزام آور نمی باشد و می توان با معدل سازی و نماد سازی های مناسب ، عبارات و علایم فارسی و بومی را جایگزین آنها ساخت .  اگر کاربرد حروف اختصاری پر کاربردی مثل  KM    قابل توجیه باشد ؛ استفاده از خط و زبان غیر فارسی  برای نوشتن اعداد  و هزار و یک واژه و کلمه و جمله دیگر  در جای جای تولیدات داخلی ، پسندیده و قابل قبول نیست . تولید کننده داخلی باید  بداند نه فقط از حیث فرهنگی ، بلکه از منظر زیبایی شناختی نیز استفاده از خط و زبان فارسی بهتر است و مصرف کننده ایرانی با این محصول بهتر  و زودتر ارتباط برقرار می کند . تولید کننده ایرانی باید مطمئن باشد که اگر در تولید خودرو به جای استفاده از اعداد انگلیسی از اعداد فارسی استفاده کند ، سرعت خودروی تولید شده کاهش پیدا نخواهد کرد . تولید کننده داخلی یققین داشته باشد که در آشفته بازار خودرو ، اگر به جای   " SAIPA  , NASIM    " روی تولیدات خو بنویسد " نسیم ، سایپا " هیچ مشکلی در میزان فروش او به وجود نخواهد آمد .

شاید به نظر خیلی ها مهم نباشد اما واقعاً مهم است که تولید کننده لوازم اداری در کشور به این نکته توجه کنند که  چون پرونده ها و کتاب ها و هر مجلدی که به خط فارسی است ازسمت راست به سمت چپ ورق زده می شود و نوشته های مجلدات انگلیسی ازچپ به راست ، لازم است تا در تولید  زونکن ها و پوشه های اداری و نیز لوازمی مثل جای مخصوص قرار گرفتن تقویم رومیزی ، محل منگنه شدن و نگهداری و استفاده بعدی از اوراق را به گونه ای طراحی کنند که تداعی کننده کاربرد ایرانی آن باشد . موضوعی که تا کنون از آن چشم پوشی شده است .

تولید کنندگان عزیز و دلسوز و پر تلاش ایرانی ، حتی می توانند در حد امکان  با استفاده از خط و زبان فارسی در تولیدات صادراتی خود ، به ترویج دوباره خط و زبان فارسی نیز کمک کنند ، همانگونه که تجار و تولید کنندگان قدیمی موفق شدند از مسیر تولید و تجارت ، خط و زبان و فرهنگ ایرانی – اسلامی را  به نقاط دور دست از جمله چین و هند و تانزانیا ، برسانند . همچنان که در دوره معاصر ، کشور های اروپایی و امریکا ، از رهگذر کالاهای صنعتی و محصولات دیگر ، در صدد ترویج و تحمیل واستیلای فرهنگی بر کشور های هدف هستند .

نه تنها در تولید داخلی ، بلکه در واردات کالاهای ساخته شده در خارج و محصولاتی که ضرورتاً  وارداتی است  نیز می توان  بر رعایت استفاده از خط و زبان فارسی تأکید نمود . تولید کننده خارجی ، بر اساس سفارش مشتری و مطابق با سلیقه و نیاز او عمل می کند . همانطور که تعداد ، اندازه ، رنگ و شکل محصول بر اساس سفارش مشتری طراحی و تولید می شود ، این امکان به سادگی وجود دارد تا از تولید کننده خارجی خواسته شود تا کلیه نوشته هاو اعداد و ارقام و همه علایم موجود روی کالا را با استفاده از خط و زبان فارسی ، تولید نمایند .


راه ها و فرصت های بسیاری برای حفاظت از زبان فارسی در جامعه وجود دارد ، هر چند در مواردی و به علت محدودیت های فنی و نرم افزاری دشواری هایی در این زمینه وجود دارد. یکی از اقدامات قابل تحسین ، اقدام سازمان ارتباطات رادیویی  در تقلیل تعرفه پیامک های فارسی  در مقایسه با پیامک های انگلیسی و فنگلیش است . این اقدام در نگاه اول ابتدایی و ساده به نظر می رسد اما همین اقدام به ظاهر ساده در بلند مدت موجب حفاظت از خط فارسی در مقابل خط انگلیسی می شود .

ابتلاء به این بیماری خطرناک فرهنگی ، فقط به تولید و صنعت محدود نمی گردد بلکه در دیگر بخش های جامعه  و در شهر و خانه و زندگی خود شاهد هجوم و نفوذ خط و کلمات بی شمار غیر فارسی هستیم و در این میان شهرداری ها و سازمان زیبا سازی آن و وزارت ارشاد و ادارات کل استانی آن در غفلتی عمیق به سر می برند . با نگاهی به نوشته های خیابان ها و فروشگاه ها ، متوجه حجم گسترده استفاده از کلمات و خط غیر فارسی و متوجه غفلت مسؤلین ذیربط می شویم . کاربرد خط انگلیسی آنقدر شیوع پیدا کرده است که همگان برای زندگی در ایران  -- کشور تمدن ساز و دارای فرهنگ کهن –  باید انگلیسی بداند و قادر به خواندن انگلیسی باشد . این غفلت در مواردی خنده دار نیز هست . مثلاً نیروی انتظامی کشور ، به جای استفاده از  کلمه  POLIS   از اصطلاح   ناجا که همان مخفف نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران  است استفاده می کند . این اقدام در جای خود مفید و قابل تقدیر است .  اما هنگامی که ناجا  ، به  NAJA   تبدیل می شود و با حروف درشت تر از ناجا  روی لباس عوامل انتظامی نقش می بندد ، اقدام مفید اولیه ناکار آمد می شود .

در سفر کوتاهی که به بنگلادش و پایتخت آن داکا داشتم ، علیرغم سابقه استعماری انگلیس در این کشور ( قبل از جدا شدن از هند و استقلال از پاکستان )  اما چون مردم و دولت آن در پاسداری از خط و زبان بنگالی بسیار جدی بودند  به ندرت کلمه ای به زبان انگلیسی روی تابلو ها و در خیابان ها و معابر ، جلب توجه می کرد و هر چه بود خط و زبان بنگالی بود ، وضعیتی که گویای اهتمام عموم مردم برای پاسداشت خط و زبان ملی و ممانعت از هجوم خط  و زبان بیگانه به آن سرزمین بود ، تو گویی مردم بنگلادش خط  خود را خط مرزهای خود می دانستند و نیک می دانستند که در صورت غلبه خط و زبان بیگانه بر خط و زبان بومی و ملی ، چه بسا فرهنگ آنها تبدیل به فرهنگ مغلوب و فرهنگ بیگانه تبدیل به فرهنگ  غالب شود . نادر بودن موارد استفاده از خط انگلیسی در داکا ، این تصور را ایجاد می کرد که استفاده از خط غیر بنگالی روی تابلو و معابر مستلزم پرداخت عوارض هنگفت است . جالب آنکه زبان انگلیسی زبان دوم بنگلادش می باشد  اما در همان حال ،  تظاهر به خط و زبان انگلیسی مذموم شمرده می شد .

 زبان و خط فارسی ، میثاق فرهنگی و تاریخی همه اقوام ایرانی و میراث به جای مانده از پیشینیان ماست و از همین رو همه ما در حفظ و صیانت از آن دارای مسؤلیت مشترک هستیم .ضروری است تا هرکس به سهم خود از این یادگار پر ارزش ملی ، حفاظت و حمایت نماید . خواه یک نویسنده فهیم و با سواد ، خواه یک خطیب توانا و یک ادیب فرهیخته  ، خواه یک معلم و استاد دلسوز ، خواه یک دانشجوی کوشا و خواه یک صنعتگر و تولید کننده زحمتکش و غیور .

فرستنده: غلام رضا کاظمیان پور

* برای آشنایی با شرایط و نحوه همکاری با «نگاه شما» اینجا را کلیک کنید.